EUDR dla Produkcji

Czym jest EUDR?

EUDR, czyli Rozporządzenie Unii Europejskiej w sprawie produktów związanych z wylesianiem (rozporządzenie 2023/1115), weszło w życie w czerwcu 2023 roku i stanowi jeden z najważniejszych aktów prawnych w ramach europejskiego Zielonego Ładu. Jego głównym celem jest zapewnienie, że produkty wprowadzane na rynek unijny lub z niego wywożone nie przyczyniają się do wylesiania ani degradacji lasów na świecie. Rozporządzenie nakłada na przedsiębiorców obowiązek przeprowadzenia szczegółowej analizy należytej staranności przed wprowadzeniem objętych nim towarów do obrotu na terenie Unii Europejskiej.

EUDR a branża Produkcja

Branża produkcyjna należy do sektorów, które w sposób bezpośredni i pośredni muszą dostosować swoje procesy do wymagań EUDR. Rozporządzenie obejmuje siedem kluczowych surowców: soję, bydło, kakao, kawę, palmę olejową, drewno oraz kauczuk, a także szeroką gamę produktów z nich wytworzonych. Dla firm produkcyjnych oznacza to konieczność weryfikacji całego łańcucha dostaw, niezależnie od tego, czy surowce te są głównym składnikiem produktu, czy jedynie elementem procesu wytwórczego.

Producenci mebli używający drewna egzotycznego, zakłady przetwórstwa spożywczego stosujące olej palmowy lub lecytynę sojową, a także firmy z branży oponiarskiej korzystające z naturalnego kauczuku muszą wykazać, że ich surowce nie pochodzą z terenów dotkniętych wylesianiem po 31 grudnia 2020 roku. Dla przykładu, polska firma produkująca wyroby cukiernicze z czekoladą zawierającą masło kakaowe będzie musiała udowodnić, że kakao użyte w produkcji pochodzi z plantacji, które nie były zakładane kosztem lasów tropikalnych. Podobnie zakład produkujący uszczelnienia gumowe ze stałymi dostawami kauczuku naturalnego z Azji Południowo-Wschodniej stanie przed koniecznością zebrania szczegółowej dokumentacji geolokalizacyjnej dotyczącej miejsc pozyskiwania surowca.

Warto podkreślić, że EUDR dotyczy zarówno dużych korporacji, jak i małych oraz średnich przedsiębiorstw, choć te ostatnie mogą korzystać z nieco uproszczonych procedur w określonych przypadkach. W praktyce jednak większość firm produkcyjnych będzie musiała wdrożyć nowe systemy zarządzania łańcuchem dostaw, aby sprostać wymaganiom regulacji.

Kluczowe wymagania

• Obowiązek należytej staranności: Firmy muszą zebrać informacje o geolokalizacji miejsc produkcji surowców, w tym współrzędne geograficzne działek, z których pochodzą towary objęte rozporządzeniem.
• Ocena ryzyka wylesiania: Przedsiębiorcy są zobowiązani do przeprowadzenia analizy ryzyka uwzględniającej kraj i region pochodzenia surowca, z odniesieniem do oficjalnych klasyfikacji ryzyka publikowanych przez Komisję Europejską.
• Deklaracja należytej staranności: Przed wprowadzeniem produktu na rynek unijny lub przed jego wywozem należy złożyć elektroniczną deklarację w systemie informacyjnym UE, potwierdzającą spełnienie wymogów rozporządzenia.
• Weryfikacja legalności pozyskania: Towary muszą być pozyskiwane zgodnie z przepisami prawa kraju producenta, co obejmuje prawo dotyczące użytkowania gruntów, ochrony środowiska, praw pracowniczych oraz praw społeczności lokalnych i rdzennych.
• Przechowywanie dokumentacji: Firmy są zobowiązane do przechowywania wszelkich dokumentów potwierdzających przeprowadzenie procedury należytej staranności przez co najmniej pięć lat.
• Wymogi wobec dostawców: Producenci muszą uzyskać od swoich dostawców odpowiednie oświadczenia i dowody potwierdzające zgodność z EUDR, co wymaga zmiany warunków umów i nawiązania ściślejszej współpracy z partnerami handlowymi.
• Systemy monitorowania i przeglądu: Konieczne jest wdrożenie wewnętrznych procedur regularnego przeglądu i aktualizacji oceny ryzyka, szczególnie w przypadku pojawienia się nowych informacji dotyczących obszarów dostawców.
• Środki ograniczenia ryzyka: W przypadku stwierdzenia nieakceptowalnego poziomu ryzyka firma musi wdrożyć działania zaradcze lub zrezygnować z danego surowca lub dostawcy.

Kroki wdrożenia w firmie z branży Produkcja

1. Przeprowadzenie audytu surowcowego: Pierwszym krokiem jest dokładna identyfikacja wszystkich surowców i komponentów stosowanych w produkcji, które mogą podlegać regulacji EUDR. Należy sporządzić kompletną listę towarów objętych rozporządzeniem, uwzględniając nawet te, które stanowią niewielką część składową produktu końcowego, na przykład powłoki woskiem carnauba czy opakowania z drewna certyfikowanego.
2. Mapowanie łańcucha dostaw: Kolejnym etapem jest szczegółowe mapowanie całego łańcucha dostaw dla każdego zidentyfikowanego surowca, aż do poziomu kraju i regionu pierwotnego pozyskania. Firmy produkcyjne powinny nawiązać bezpośredni kontakt z dostawcami pierwszego i drugiego szczebla, zbierając dane o lokalizacji upraw, plantacji lub lasów, z których pochodzi surowiec.
3. Ocena ryzyka dostawców i regionów: Na podstawie zebranych danych należy przeprowadzić ocenę ryzyka dla poszczególnych obszarów geograficznych, korzystając z klasyfikacji Komisji Europejskiej (standardowe, obniżone lub podwyższone ryzyko). Firmy powinny opracować wewnętrzną metodologię oceny ryzyka, uwzględniającą zarówno ryzyko wylesiania, jak i ryzyko naruszenia przepisów prawa lokalnego.
4. Wdrożenie systemu zbierania i zarządzania danymi geolokalizacyjnymi: EUDR wymaga gromadzenia precyzyjnych danych geograficznych, co w praktyce oznacza konieczność wdrożenia odpowiednich narzędzi informatycznych lub integracji z istniejącymi systemami ERP. Firmy mogą korzystać z dedykowanych platform do zarządzania łańcuchem dostaw wspierających wymogi EUDR lub rozbudować funkcjonalności posiadanych systemów.
5. Aktualizacja umów z dostawcami: Niezbędna jest nowelizacja istniejących kontraktów z dostawcami surowców, wprowadzająca klauzule EUDR zobowiązujące ich do dostarczania wymaganych danych i dokumentacji. Warto uwzględnić postanowienia dotyczące odpowiedzialności w przypadku niezgodności z regulacją oraz prawa do audytu dostawców.
6. Szkolenie zespołów odpowiedzialnych za zakupy i compliance: Pracownicy działów zakupów, logistyki i compliance muszą zostać przeszkoleni w zakresie wymogów EUDR, procedur oceny ryzyka oraz obsługi systemu deklaracji. Szkolenia powinny obejmować zarówno aspekty prawne regulacji, jak i praktyczne umiejętności korzystania z unijnego systemu informatycznego do składania deklaracji.
7. Wdrożenie procedur i polityk wewnętrznych: Firma powinna opracować i wdrożyć formalną politykę EUDR oraz szczegółowe procedury operacyjne opisujące sposób przeprowadzania oceny ryzyka, zbierania dokumentacji i składania deklaracji. Procedury te powinny być regularnie przeglądane i aktualizowane w miarę napływu nowych wytycznych Komisji Europejskiej.
8. Rejestracja i korzystanie z systemu informacyjnego UE: Firmy muszą zarejestrować się w unijnym systemie informatycznym do składania deklaracji należytej staranności i przetestować jego działanie przed faktycznym terminem wdrożenia regulacji. Warto skorzystać z dostępnych materiałów szkoleniowych i symulacji opublikowanych przez Komisję Europejską.
9. Audyt i ciągłe doskonalenie: Po wdrożeniu systemu konieczne jest regularne przeprowadzanie wewnętrznych audytów skuteczności procedur EUDR oraz aktualizacja ocen ryzyka w odpowiedzi na zmiany w łańcuchu dostaw lub nowe informacje o regionach produkcji surowców.

Najczęstsze pytania

Od kiedy obowiązują przepisy EUDR i kiedy firmy produkcyjne muszą być w pełni zgodne z regulacją?

Rozporządzenie EUDR weszło w życie 29 czerwca 2023 roku. Dla dużych przedsiębiorstw pierwotny termin stosowania przepisów wynosił 30 grudnia 2024 roku, jednak Komisja Europejska zdecydowała o jego przesunięciu. Aktualne terminy należy weryfikować na bieżąco w oficjalnych komunikatach Komisji Europejskiej, ponieważ harmonogram wdrożenia podlegał zmianom w trakcie procesu legislacyjnego. Małe i mikroprzedsiębiorstwa mogą korzystać z dłuższych okresów przejściowych, jednak warto już teraz przygotowywać wewnętrzne procedury, aby uniknąć pośpiechu przed ostatecznym terminem.

Jakie sankcje grożą firmom produkcyjnym za nieprzestrzeganie EUDR?

Rozporządzenie przewiduje surowe sankcje za naruszenie jego przepisów. Kary finansowe mogą sięgać co najmniej czterech procent rocznego obrotu firmy na terenie Unii Europejskiej, a w przypadku poważnych naruszeń możliwe jest czasowe wykluczenie z rynku unijnego oraz obowiązek wycofania produktów z obrotu. Organy krajowe państw członkowskich są odpowiedzialne za egzekwowanie przepisów, co oznacza, że polskie firmy będą podlegać nadzorowi Inspekcji Ochrony Środowiska lub innego wyznaczonego organu.

Czy EUDR dotyczy firmy produkcyjnej, która kupuje gotowe komponenty, a nie surowce bezpośrednio?

Tak, EUDR dotyczy nie tylko producentów importujących surowce bezpośrednio, ale również firm nabywających przetworzone komponenty zawierające objęte regulacją towary. Na przykład producent kosmetyków kupujący gotowy krem zawierający olej palmowy od polskiego dostawcy nadal podlega wymogom EUDR, jeśli ten produkt jest następnie wprowadzany do obrotu lub wywożony. Kluczowe jest zrozumienie, że obowiązek należytej staranności spoczywa na każdym podmiocie w łańcuchu, który wprowadza towar na rynek UE.

Jak firma produkcyjna może wykazać, że jej surowce nie przyczyniają się do wylesiania?

Podstawowym dowodem są dane geolokalizacyjne potwierdzające, że tereny, z których pochodzi surowiec, nie były objęte wylesianiem po 31 grudnia 2020 roku. Firmy mogą korzystać z certyfikatów uznanych systemów certyfikacji, takich jak FSC dla drewna czy RSPO dla oleju palmowego, jednak same certyfikaty nie zwalniają z obowiązku przeprowadzenia oceny ryzyka. Pomocne są również oficjalne rejestry gruntów, satelitarne dane o pokrywie leśnej oraz oświadczenia dostawców poparte audytami. Im wyższe ryzyko dla danego regionu, tym więcej dowodów będzie wymagać organ nadzorczy.

Podsumowanie

EUDR stanowi istotne wyzwanie dla firm z branży produkcyjnej, wymagając gruntownego przeglądu łańcucha dostaw i wdrożenia nowych procedur, jednak jednocześnie otwiera szansę na budowanie przewagi konkurencyjnej opartej na przejrzystości i odpowiedzialności środowiskowej. Przedsiębiorstwa, które wcześniej podejmą działania adaptacyjne, unikną kosztownych przestojów, kar finansowych i utraty dostępu do rynku europejskiego. Warto już dziś przeprowadzić wewnętrzny audyt surowcowy i skonsultować się ze specjalistami w zakresie zrównoważonego łańcucha dostaw, aby z wyprzedzeniem przygotować firmę na nowe wymagania prawne.