EUDR dla Handlu

Czym jest EUDR?

EUDR, czyli rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115 w sprawie udostępniania na rynku unijnym i wywozu z Unii niektórych towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów, to jeden z kluczowych aktów prawnych europejskiego Zielonego Ładu. Regulacja nakłada na przedsiębiorstwa obowiązek zagwarantowania, że wprowadzane przez nie na rynek produkty nie przyczyniły się do wylesiania ani degradacji lasów na świecie po 31 grudnia 2020 roku. Celem przepisów jest ograniczenie wpływu konsumpcji w Unii Europejskiej na globalne zasoby leśne, a tym samym zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych i ochrona bioróżnorodności.

EUDR a branża Handel

Sektor handlu, zarówno detalicznego, jak i hurtowego, znajduje się w centrum wymagań wynikających z EUDR. Przedsiębiorstwa handlowe są bezpośrednimi podmiotami wprowadzającymi produkty objęte rozporządzeniem na rynek unijny lub udostępniającymi je konsumentom, co czyni je odpowiedzialnymi za zachowanie zgodności z przepisami na każdym etapie łańcucha dostaw.

Regulacja obejmuje siedem kluczowych surowców: bydło, kakao, kawę, olej palmowy, soję, drewno i kauczuk oraz szeroką gamę produktów pochodnych, takich jak skóra, czekolada, meble, papier czy opony. Dla branży handlowej oznacza to, że praktycznie każda sieć spożywcza sprzedająca czekoladę, kawę czy produkty mięsne, każdy sklep z artykułami papierniczymi oferujący zeszyty i teczki, a także każdy market budowlany sprzedający drewniane podłogi lub meble ogrodowe musi spełnić wymogi rozporządzenia.

Przykładowo, supermarket importujący kawę ze Brazylii musi udokumentować, że plantacje, na których uprawiano tę kawę, nie powstały kosztem lasów tropikalnych po 31 grudnia 2020 roku. Podobnie hurtownia sprzedająca meble z drewna egzotycznego zobowiązana jest do przedstawienia szczegółowej geolokalizacji działek, z których pozyskano surowiec.

Kluczowe wymagania

• Należyta staranność (due diligence): Przed wprowadzeniem produktów na rynek przedsiębiorca musi wdrożyć system należytej staranności obejmujący gromadzenie informacji, ocenę ryzyka i podejmowanie działań ograniczających ryzyko wylesiania.
• Geolokalizacja działek: Dla każdego produktu objętego rozporządzeniem wymagane jest podanie dokładnych współrzędnych geograficznych (wielokątów lub punktów GPS) działek, na których był produkowany surowiec. Dane muszą być wystarczająco precyzyjne, by umożliwić weryfikację przez organy kontrolne.
• Oświadczenie o należytej staranności: Każdy podmiot wprowadzający produkty na rynek UE lub wywożący je z UE musi złożyć oświadczenie o należytej staranności za pośrednictwem unijnego systemu informacyjnego (rejestru EUDR), zanim produkt trafi do obrotu.
• Dokumentacja łańcucha dostaw: Handlowcy muszą dysponować dokumentacją potwierdzającą legalność pozyskania surowców zgodnie z prawem kraju produkcji, w tym przepisami dotyczącymi użytkowania gruntów, ochrony środowiska, prawa pracy i praw społeczności lokalnych.
• Ocena ryzyka: Konieczne jest przeprowadzenie analizy ryzyka dla każdego produktu i dostawcy, z uwzględnieniem klasyfikacji krajów według poziomu ryzyka wylesiania (niskie, standardowe, wysokie ryzyko), którą opublikuje Komisja Europejska.
• Weryfikacja dostawców: Przedsiębiorcy muszą regularnie weryfikować swoich dostawców i produkty przez nich dostarczane, a w przypadku stwierdzenia ryzyka podejmować działania zaradcze lub wstrzymać zakupy.
• Przechowywanie dokumentacji: Wszelka dokumentacja związana z procesem due diligence musi być przechowywana przez co najmniej pięć lat i udostępniana na żądanie właściwych organów kontrolnych.
• Różne obowiązki w zależności od roli w łańcuchu: Rozróżnia się dwie kategorie podmiotów: operatorów (pierwsze wprowadzających produkt na rynek UE) oraz dealerów (podmioty handlowe dalsze w łańcuchu). Dealerzy mają nieco uproszczone obowiązki, jednak nadal są zobowiązani do weryfikacji, że produkty objęte są ważnym oświadczeniem due diligence.

Kroki wdrożenia w firmie z branży Handel

1. Inwentaryzacja asortymentu: Przeprowadź szczegółowy przegląd oferowanych produktów i zidentyfikuj te, które zawierają surowce objęte EUDR: kakao, kawę, soję, olej palmowy, bydło, drewno lub kauczuk. Obejmuje to nie tylko produkty w oczywisty sposób powiązane z tymi surowcami, ale też produkty pochodne, takie jak wyroby skórzane, płyty MDF czy opakowania tekturowe.
2. Identyfikacja roli w łańcuchu dostaw: Ustal, czy twoja firma jest operatorem (np. importerem sprowadzającym kawę bezpośrednio z kraju trzeciego) czy dealerem (sprzedającym dalej produkty od krajowego dystrybutora). Od tej klasyfikacji zależy zakres obowiązków formalnych.
3. Mapowanie łańcucha dostaw: Dla każdej kategorii produktów objętych regulacją zidentyfikuj wszystkich dostawców, pośredników i pierwotne źródła surowców. Im bliżej pierwszego ogniwa łańcucha jesteś, tym więcej szczegółowych danych będziesz potrzebować.
4. Zbieranie danych geolokalizacyjnych i dokumentacji: Nawiąż kontakt z dostawcami i zażądaj danych geolokalizacyjnych działek produkcyjnych oraz stosownych certyfikatów i dokumentów potwierdzających legalność pozyskania surowców. Warto w tym celu skorzystać z uznanych systemów certyfikacji, takich jak FSC dla drewna, Rainforest Alliance dla kawy i kakao czy RSPO dla oleju palmowego, choć same certyfikaty nie zwalniają z obowiązku due diligence.
5. Wdrożenie systemu należytej staranności: Opracuj lub wdróż dedykowane narzędzie do zarządzania procesem due diligence. Na rynku dostępne są specjalistyczne platformy cyfrowe umożliwiające gromadzenie, weryfikację i przechowywanie danych o łańcuchu dostaw zgodnie z wymogami EUDR.
6. Ocena i klasyfikacja ryzyka dostawców: Na podstawie zebranych danych oceń ryzyko wylesiania dla każdego dostawcy i produktu. Uwzględnij klasyfikację kraju pochodzenia, historię certyfikacji dostawcy oraz dostępne dane satelitarne dotyczące zmian pokrycia leśnego.
7. Rejestracja w unijnym systemie informacyjnym i składanie oświadczeń: Zarejestruj firmę w unijnym rejestrze EUDR i zapoznaj się z procedurą składania oświadczeń o należytej staranności. Każda partia produktów objętych regulacją musi być zgłoszona przez system przed wprowadzeniem do obrotu.
8. Szkolenie pracowników i aktualizacja procedur zakupowych: Przeszkól działy zakupów, logistyki i compliance w zakresie nowych obowiązków. Zaktualizuj umowy z dostawcami, wprowadzając klauzule dotyczące obowiązków wynikających z EUDR oraz prawo do audytu i żądania dodatkowych danych.
9. Monitorowanie i audyt: Ustanów system regularnego monitorowania dostawców i przeglądu dokumentacji. Planuj cykliczne audyty, szczególnie dla dostawców z krajów sklasyfikowanych jako obszary wysokiego ryzyka wylesiania.

Najczęstsze pytania

Kiedy przepisy EUDR wejdą w życie dla firm handlowych?
Pierwotne terminy wdrożenia zostały przesunięte. Dla dużych przedsiębiorstw obowiązek stosowania przepisów obowiązuje od 30 grudnia 2025 roku, natomiast dla mikro- i małych przedsiębiorstw termin został wyznaczony na 30 czerwca 2026 roku. Warto jednak już teraz rozpocząć przygotowania, ponieważ zebranie danych od całego łańcucha dostaw jest procesem czasochłonnym i wymaga wielomiesięcznej współpracy z dostawcami.

Czy małe sklepy i handlowcy również muszą spełnić wymagania EUDR?
Tak, jednak zakres obowiązków jest zróżnicowany. Mikro- i małe przedsiębiorstwa korzystają z wydłużonego terminu wdrożenia i uproszczonych procedur jako dealerzy w łańcuchu dostaw, pod warunkiem że kupują produkty od podmiotów, które złożyły już ważne oświadczenia due diligence. Niemniej każdy sprzedawca powinien zweryfikować status swoich dostawców i upewnić się, że handlowane produkty są objęte odpowiednią dokumentacją EUDR.

Co grozi za nieprzestrzeganie przepisów EUDR?
Rozporządzenie przewiduje surowe sankcje, które każde państwo członkowskie UE zobowiązane jest wdrożyć do prawa krajowego. Kary finansowe mają być proporcjonalne do wartości towarów i wyrządzonej szkody środowiskowej, jednak nie niższe niż 4% rocznego obrotu przedsiębiorstwa w UE za rok poprzedzający decyzję o nałożeniu kary. Grozi również konfiskata towarów i dochodów uzyskanych z ich sprzedaży, a w najpoważniejszych przypadkach czasowe wykluczenie z procedur zamówień publicznych.

Jak radzić sobie z dostawcami, którzy nie chcą udostępnić danych geolokalizacyjnych?
Jest to jedno z największych wyzwań praktycznych, z którymi mierzy się branża handlowa. Jeżeli dostawca odmawia podania wymaganych danych, firma handlowa staje wobec dylematu: nie może wypełnić obowiązków due diligence, a więc nie może legalnie wprowadzić produktu na rynek UE. W takiej sytuacji należy w pierwszej kolejności poinformować dostawcę o konsekwencjach prawnych dla całego łańcucha, rozważyć skorzystanie z danych satelitarnych i niezależnych baz danych do częściowej weryfikacji, a w ostateczności zastąpić dostawcę takim, który spełnia wymogi transparentności. Warto też angażować się w branżowe inicjatywy zbiorowe, które wspólnie wywierają presję na dostawców z trudnych rynków.

Podsumowanie

EUDR to regulacja, która gruntownie zmienia zasady funkcjonowania całej branży handlowej w Europie: od importerów surowców po osiedlowe sklepy sprzedające kawę czy meble. Firmy, które już teraz podejmą systematyczne działania przygotowawcze, mapując swoje łańcuchy dostaw i budując trwałe relacje z transparentnymi dostawcami, zyskają przewagę konkurencyjną i unikną kosztownych kar oraz wstrzymania sprzedaży. Nie czekaj na ostatnią chwilę - zacznij od inwentaryzacji swojego asortymentu i pierwszego kontaktu z dostawcami, a cały proces wdrożenia stanie się znacznie mniej przytłaczający i bardziej przewidywalny.