CBAM dla Handlu

Czym jest CBAM?

CBAM, czyli mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (Carbon Border Adjustment Mechanism), to regulacja Unii Europejskiej wprowadzona rozporządzeniem 2023/956. Jej celem jest zapobieganie tzw. ucieczce emisji — sytuacji, w której europejskie firmy przenoszą produkcję do krajów o mniej rygorystycznych normach klimatycznych. CBAM nakłada na importerów obowiązek rozliczania emisji gazów cieplarnianych powstałych przy wytwarzaniu towarów sprowadzanych spoza UE, wyrównując tym samym warunki konkurencji między producentami europejskimi a zagranicznymi.

CBAM a branża Handel

Branża handlowa, szczególnie firmy zajmujące się importem i dystrybucją towarów przemysłowych, znajduje się w centrum oddziaływania regulacji CBAM. Choć mechanizm dotyczy bezpośrednio importerów, jego konsekwencje rozciągają się na cały łańcuch dostaw — od hurtowni, przez sieci dystrybucyjne, aż po detalistów oferujących produkty objęte regulacją.

CBAM obejmuje obecnie sześć kategorii towarów: żelazo i stal, aluminium, cement, nawozy, wodór oraz energię elektryczną. Dla firm handlowych oznacza to, że każdy importer sprowadzający na przykład stalowe elementy konstrukcyjne z Turcji, aluminiowe profile z Chin czy nawozy z Rosji musi raportować emisje związane z ich produkcją, a docelowo — wykupywać odpowiednie certyfikaty CBAM.

Wyobraźmy sobie hurtownię materiałów budowlanych, która importuje stal zbrojeniową z krajów spoza Unii Europejskiej. Do tej pory jedynym obciążeniem były cła i koszty logistyki. Teraz dochodzi konieczność ustalenia, ile dwutlenku węgla wyemitowano podczas produkcji każdej tony importowanej stali. Podobna sytuacja dotyczy dystrybutorów nawozów sztucznych, którzy sprowadzają produkty z Białorusi czy Egiptu — muszą oni pozyskać od swoich dostawców dane o śladzie węglowym i regularnie składać kwartalne raporty do odpowiednich organów.

Nie bez znaczenia jest również pośredni wpływ CBAM na firmy handlowe, które same nie importują, ale kupują towary od importerów na rynku krajowym. Wzrost kosztów importu przełoży się na ceny hurtowe i detaliczne, co wymusi renegocjację umów handlowych i poszukiwanie alternatywnych źródeł zaopatrzenia.

Kluczowe wymagania

• Rejestracja w rejestrze CBAM — każdy importer towarów objętych regulacją musi zarejestrować się jako upoważniony zgłaszający CBAM w krajowym organie właściwym (w Polsce jest to Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami, KOBiZE).
• Kwartalne raportowanie emisji — w okresie przejściowym (do końca 2025 roku) importerzy składają kwartalne sprawozdania CBAM zawierające dane o ilości importowanych towarów, emisjach bezpośrednich i pośrednich związanych z ich produkcją oraz ewentualnej cenie emisji zapłaconej w kraju pochodzenia.
• Pozyskiwanie danych od dostawców zagranicznych — firmy handlowe muszą uzyskać od producentów spoza UE wiarygodne informacje o rzeczywistych emisjach. Jeśli dane nie są dostępne, stosuje się wartości domyślne, które są z reguły wyższe i mniej korzystne finansowo.
• Zakup certyfikatów CBAM — od 2026 roku importerzy będą zobowiązani do nabywania certyfikatów CBAM odpowiadających emisjom zawartym w importowanych towarach. Cena certyfikatu będzie powiązana z ceną uprawnień w europejskim systemie handlu emisjami (EU ETS).
• Weryfikacja danych przez akredytowanego weryfikatora — od fazy docelowej dane o emisjach będą musiały być potwierdzone przez niezależnego, akredytowanego weryfikatora, co wymaga odpowiedniego przygotowania dokumentacji.
• Przechowywanie dokumentacji — importerzy muszą archiwizować dokumenty potwierdzające dane o emisjach przez co najmniej cztery lata od końca roku, w którym złożono deklarację CBAM.

Kroki wdrożenia w firmie z branży Handel

1. Przeprowadź audyt asortymentu importowego — przeanalizuj, które z importowanych towarów podlegają regulacji CBAM. Sprawdź kody CN (Nomenklatury Scalonej) swoich produktów i porównaj je z listą towarów objętych mechanizmem. Hurtownia stali powinna na przykład zweryfikować, czy importowane blachy, rury i pręty mieszczą się w kategoriach CN 72 i 73.
2. Zmapuj łańcuch dostaw — zidentyfikuj wszystkich dostawców spoza UE, od których nabywasz towary objęte CBAM. Ustal, z jakich instalacji produkcyjnych pochodzą towary i w jakich krajach są zlokalizowane. Dystrybutor nawozów powinien wiedzieć, czy jego dostawca posiada jedną fabrykę, czy wiele zakładów o różnym profilu emisyjnym.
3. Nawiąż dialog z dostawcami zagranicznymi — skontaktuj się z producentami i poproś o dane dotyczące emisji bezpośrednich (Scope 1) i pośrednich (Scope 2) na jednostkę produktu. Przygotuj formularze zgodne z wymogami rozporządzenia wykonawczego Komisji Europejskiej. Jeśli dostawca odmawia współpracy, rozważ zmianę źródła zaopatrzenia.
4. Wdróż system gromadzenia i zarządzania danymi — zainwestuj w narzędzia informatyczne umożliwiające zbieranie, weryfikację i przechowywanie danych o emisjach. Może to być dedykowany moduł w systemie ERP, platforma do raportowania ESG lub specjalistyczne oprogramowanie do zarządzania śladem węglowym. Dane muszą być powiązane z konkretnymi partiami towaru i fakturami zakupowymi.
5. Zarejestruj się w rejestrze CBAM — złóż wniosek o status upoważnionego zgłaszającego CBAM w KOBiZE. Proces rejestracji wymaga podania danych identyfikacyjnych firmy, informacji o planowanym imporcie oraz wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za raportowanie.
6. Przeszkol zespół — zapewnij, że pracownicy odpowiedzialni za zakupy, logistykę i compliance rozumieją wymagania CBAM. Dział zakupów musi wiedzieć, jakie dane pozyskiwać od dostawców. Dział logistyki powinien śledzić kody CN importowanych towarów. Dział finansowy musi planować budżet na certyfikaty CBAM.
7. Przygotuj strategię kosztową — oszacuj wpływ CBAM na marże handlowe. Przy cenie uprawnień EU ETS na poziomie 50-70 EUR za tonę CO2 koszty mogą istotnie wpłynąć na rentowność importu. Rozważ dywersyfikację dostawców, renegocjację cen lub przesunięcie części asortymentu na dostawców europejskich.
8. Złóż pierwsze sprawozdanie i zweryfikuj proces — po złożeniu pierwszego kwartalnego raportu przeanalizuj, jakie trudności napotkałeś. Sprawdź kompletność danych, czas potrzebny na ich zebranie i jakość informacji od dostawców. Wprowadź korekty w procesie przed kolejnym cyklem raportowania.

Najczęstsze pytania

Czy CBAM dotyczy małych firm handlowych?

Tak. Regulacja CBAM nie przewiduje zwolnień ze względu na wielkość przedsiębiorstwa. Każda firma importująca towary objęte mechanizmem z krajów spoza UE podlega obowiązkowi raportowania, niezależnie od tego, czy jest dużą siecią dystrybucyjną, czy niewielką hurtownią. Jedynym wyjątkiem są przesyłki o wartości poniżej 150 EUR, które nie wymagają zgłoszenia celnego. W praktyce w branży handlowej tego typu drobne importy towarów przemysłowych zdarzają się niezwykle rzadko.

Co się stanie, jeśli mój dostawca nie przekaże danych o emisjach?

W okresie przejściowym można stosować wartości domyślne publikowane przez Komisję Europejską. Jednak od fazy docelowej (2026+) korzystanie wyłącznie z wartości domyślnych będzie skutkować wyższymi kosztami certyfikatów, ponieważ wartości te są z założenia zawyżone. Dlatego firmy handlowe powinny już teraz wywierać presję na dostawców, aby ci dostarczali rzeczywiste dane emisyjne. Brak współpracy ze strony dostawcy to sygnał do poszukiwania alternatywnych źródeł zaopatrzenia.

Ile będzie kosztować CBAM moją firmę handlową?

Koszt zależy od trzech czynników: wolumenu importu, intensywności emisji towarów oraz ceny certyfikatów CBAM (powiązanej z EU ETS). Przykładowo, import 1000 ton stali o emisyjności 1,8 tony CO2 na tonę produktu przy cenie uprawnienia 60 EUR/tCO2 oznacza roczny koszt certyfikatów rzędu 108 000 EUR. Do tego dochodzą koszty administracyjne — pozyskiwanie danych, raportowanie i weryfikacja. Firmy handlowe powinny uwzględnić te koszty w planowaniu marż na 2026 rok i kolejne lata.

Czy CBAM obejmie w przyszłości więcej kategorii produktów?

Jest to bardzo prawdopodobne. Komisja Europejska zapowiedziała przegląd zakresu CBAM do końca okresu przejściowego, z możliwością rozszerzenia na kolejne sektory i produkty objęte systemem EU ETS. Dla branży handlowej oznacza to, że warto już teraz budować kompetencje i infrastrukturę raportową, nawet jeśli aktualny asortyment importowy nie jest jeszcze w pełni objęty regulacją. Firmy, które wcześniej wdrożą odpowiednie procesy, będą lepiej przygotowane na rozszerzenie zakresu mechanizmu.

Podsumowanie

CBAM to jedna z najważniejszych regulacji klimatycznych UE, która bezpośrednio wpływa na branżę handlową zajmującą się importem towarów przemysłowych. Firmy, które już teraz rozpoczną przygotowania — zmapują łańcuch dostaw, nawiążą dialog z dostawcami i wdrożą systemy raportowania — zyskają przewagę konkurencyjną i unikną kosztownych korekt w przyszłości. Nie czekaj na ostatni moment — skorzystaj z okresu przejściowego, aby zbudować solidne fundamenty zgodności z CBAM i przekształcić regulacyjne wyzwanie w strategiczną szansę dla swojego biznesu.