VSME dla FMCG

Czym jest VSME?

VSME (Voluntary Sustainability Reporting Standard for SMEs) to dobrowolny standard raportowania zrównoważonego rozwoju opracowany przez EFRAG (European Financial Reporting Advisory Group) z myślą o małych i średnich przedsiębiorstwach, które nie podlegają obowiązkowemu raportowaniu w ramach dyrektywy CSRD. Standard ten dostarcza uproszczoną, ale ustrukturyzowaną metodologię ujawniania informacji dotyczących środowiska, kwestii społecznych oraz ładu korporacyjnego (ESG), pozwalając mniejszym firmom na transparentne komunikowanie swoich działań zrównoważonego rozwoju. VSME stanowi pomost między brakiem jakichkolwiek obowiązków raportowych a pełnymi standardami ESRS stosowanymi przez duże korporacje.

VSME a branża FMCG

Branża dóbr szybkozbywalnych (FMCG) znajduje się w wyjątkowej sytuacji w kontekście regulacji VSME. Producenci i dystrybutorzy artykułów spożywczych, chemii gospodarczej, kosmetyków czy napojów funkcjonują w gęstej sieci powiązań z dużymi sieciami handlowymi, które coraz częściej wymagają od swoich dostawców dokumentowania działań ESG. Sieci takie jak Biedronka, Lidl, Carrefour czy Kaufland wdrażają własne kodeksy dostawców i kwestionariusze zrównoważonego rozwoju, a spełnienie wymogów VSME znacząco ułatwia odpowiadanie na te oczekiwania.

W praktyce oznacza to, że producent herbatników z województwa wielkopolskiego, który chce utrzymać kontrakt z dużą siecią handlową, może zostać poproszony o wykazanie swojego śladu węglowego, polityki wobec pracowników czy strategii redukcji opakowań. VSME dostarcza dokładnie takiego ustrukturyzowanego narzędzia, które pozwala zebrać te dane w spójny raport akceptowany przez partnerów biznesowych. Ponadto producenci FMCG dostarczający do firm objętych CSRD stają się częścią ich łańcucha wartości, co oznacza, że dane dotyczące emisji zakresu 3 tych firm obejmują również emisje generowane przez mniejszych dostawców.

Konkretnym przykładem jest producent soków owocowych, który korzysta z owoców uprawianych przez kilkudziesięciu rolników. W ramach VSME taki producent musi wykazać się świadomością ryzyk środowiskowych w swoim łańcuchu dostaw, takich jak zużycie wody w rolnictwie czy stosowanie środków ochrony roślin. Podobnie wytwórca detergentów musi raportować skład chemiczny swoich produktów pod kątem biorozkładalności i wpływu na ekosystemy wodne.

Kluczowe wymagania

Standard VSME składa się z dwóch modułów: podstawowego (moduł B) oraz rozszerzonego (moduł PAT — Policies, Actions, Targets). Wymagania obejmują szereg obszarów szczególnie istotnych dla firm z sektora FMCG:

• Ujawnienia dotyczące energii i emisji: firma musi wykazać całkowite zużycie energii z podziałem na źródła odnawialne i nieodnawialne oraz obliczyć emisje gazów cieplarnianych zakresu 1 i 2, a dla modułu rozszerzonego również zakresu 3, obejmującego transport i logistykę.
• Zarządzanie odpadami i opakowaniami: producenci FMCG zobowiązani są do raportowania ilości generowanych odpadów produkcyjnych, sposobów ich zagospodarowania (recykling, składowanie, spalanie) oraz stopnia, w jakim opakowania produktów nadają się do recyklingu lub są wykonane z materiałów wtórnych.
• Zużycie wody: szczególnie istotne dla browarów, mleczarni, zakładów przetwórstwa owocowo-warzywnego czy producentów napojów, którzy muszą raportować całkowite pobranie wody oraz wszelkie działania na rzecz jej oszczędzania.
• Kwestie pracownicze i prawa człowieka: standard wymaga ujawnienia polityki BHP, wskaźników wypadków przy pracy, działań na rzecz różnorodności i równouprawnienia oraz mechanizmów skargowych dla pracowników.
• Łańcuch dostaw: firma powinna posiadać udokumentowaną politykę oceny dostawców pod kątem ryzyk ESG, co w branży FMCG oznacza m.in. ocenę praktyk rolniczych, warunków pracy na plantacjach czy stosowania certyfikatów takich jak Rainforest Alliance lub Fair Trade.
• Ład korporacyjny: wymagane jest opisanie struktury odpowiedzialności za kwestie zrównoważonego rozwoju w organizacji, w tym wskazanie osoby lub organu odpowiedzialnego za nadzór nad ESG.
• Ryzyka klimatyczne: firma powinna zidentyfikować fizyczne i transformacyjne ryzyka klimatyczne istotne dla jej działalności, np. ryzyko niedoboru surowców rolnych spowodowane zmianami klimatycznymi.

Kroki wdrożenia w firmie z branży FMCG

1. Przeprowadzenie analizy luk (gap analysis): Przed przystąpieniem do formalnego wdrożenia VSME należy ocenić, jakie dane ESG firma już posiada, a jakich brakuje. W praktyce wiele firm FMCG dysponuje danymi o zużyciu energii elektrycznej czy liczbie pracowników, ale nie monitoruje jeszcze emisji ze swojego łańcucha dostaw ani nie prowadzi systematycznych pomiarów zużycia wody w poszczególnych liniach produkcyjnych.
2. Powołanie koordynatora ds. zrównoważonego rozwoju: VSME wymaga wyraźnego przypisania odpowiedzialności za raportowanie ESG. W mniejszych firmach FMCG może to być osoba łącząca tę funkcję z innymi obowiązkami, np. kierownik działu jakości lub compliance, jednak musi ona posiadać dostęp do danych z produkcji, logistyki i HR.
3. Wdrożenie systemu zbierania danych: Kluczowe jest ustanowienie procesów regularnego gromadzenia danych niezbędnych do raportowania. Obejmuje to montaż liczników zużycia energii i wody na poziomie poszczególnych linii produkcyjnych, wdrożenie systemu ewidencji odpadów z podziałem na frakcje oraz stworzenie bazy danych dostawców z informacjami o certyfikatach i audytach środowiskowych.
4. Ocena i selekcja dostawców pod kątem ESG: Producent FMCG powinien opracować kwestionariusz ESG dla kluczowych dostawców surowców i materiałów opakowaniowych. Warto zacząć od dostawców o największym udziale w kosztach lub tych, od których pochodzi największa część śladu węglowego zakresu 3.
5. Obliczenie śladu węglowego zakresu 1 i 2: Na tym etapie firma zbiera dane o spalaniu paliw w procesach produkcyjnych (zakres 1) oraz o zakupionych nośnikach energii (zakres 2). Dla zakładu produkcyjnego w branży spożywczej będą to przede wszystkim dane o zużyciu gazu ziemnego do gotowania lub suszenia, energii elektrycznej i cieplnej z zewnętrznych źródeł.
6. Przygotowanie polityk i celów: Moduł rozszerzony VSME (PAT) wymaga formalnych polityk w obszarze środowiska, pracowników i łańcucha dostaw, a także mierzalnych celów z określonymi terminami realizacji. Przykładem może być cel redukcji emisji zakresu 1 i 2 o 30 procent do 2030 roku lub zobowiązanie do stosowania opakowań w 100 procentach nadających się do recyklingu do 2027 roku.
7. Sporządzenie i weryfikacja raportu: Po zebraniu wszystkich danych należy sporządzić raport zgodny z formatem VSME. Choć standard nie wymaga zewnętrznej weryfikacji, warto rozważyć przynajmniej wewnętrzny przegląd przez audytora lub konsultanta ESG, zwłaszcza przed pierwszą publikacją. Gotowy raport może być udostępniony partnerom biznesowym, bankom finansującym działalność lub opublikowany na stronie internetowej firmy.

Najczęstsze pytania

Czy VSME jest obowiązkowe dla firm z branży FMCG?

Nie — VSME jest z definicji dobrowolnym standardem skierowanym do małych i średnich przedsiębiorstw nieobjętych obowiązkiem raportowania wynikającym z dyrektywy CSRD. Obowiązek raportowania w ramach CSRD dotyczy obecnie dużych spółek notowanych na giełdzie oraz dużych jednostek interesu publicznego. Niemniej jednak firmy FMCG działające jako dostawcy dla dużych sieci handlowych lub korporacji mogą być de facto zobligowane do dostarczania danych ESG ze względu na wymagania kontraktowe swoich odbiorców. VSME stanowi wtedy wygodną metodologię spełnienia tych oczekiwań.

Jak VSME różni się od pełnych standardów ESRS?

Standardy ESRS obejmują 12 szczegółowych norm tematycznych i wymagają rozbudowanej analizy istotności, w tym dialogu z interesariuszami, oraz zewnętrznej weryfikacji raportów. VSME oferuje znacznie uproszczony zestaw ujawnień podzielony na moduł podstawowy i rozszerzony, bez wymogu zewnętrznej weryfikacji i z ograniczonymi wymogami w zakresie analizy łańcucha wartości. Dla producenta z branży FMCG zatrudniającego 80 pracowników VSME jest praktycznym i proporcjonalnym rozwiązaniem, podczas gdy pełne ESRS byłyby nadmiernym obciążeniem administracyjnym.

Ile kosztuje wdrożenie VSME w firmie produkcyjnej FMCG?

Koszt wdrożenia zależy przede wszystkim od stanu wyjściowego: firm, które nie prowadziły dotąd żadnego monitoringu ESG, muszą liczyć się z nakładami na systemy pomiarowe, szkolenia pracowników i ewentualnie wsparcie zewnętrznego konsultanta. W praktyce dla firmy zatrudniającej do 250 pracowników całościowy koszt pierwszego roku wdrożenia, obejmujący analizę luk, konfigurację procesów zbierania danych i przygotowanie raportu, szacuje się na poziomie od 15 000 do 60 000 złotych, w zależności od złożoności łańcucha dostaw i dostępności danych.

Co grozi firmie, która nie raportuje w ramach VSME, mimo że jej kontrahenci tego wymagają?

VSME samo w sobie nie przewiduje sankcji regulacyjnych, ponieważ jest standardem dobrowolnym. Ryzyko ma jednak charakter biznesowy: firma, która nie jest w stanie dostarczyć wiarygodnych danych ESG, może zostać wykluczona z listy kwalifikowanych dostawców przez duże sieci handlowe lub korporacje objęte CSRD, które są zobowiązane do raportowania emisji zakresu 3 generowanych przez swoich dostawców. Utrata strategicznego kontraktu stanowi zatem praktyczną, rynkową konsekwencję braku raportowania.

Podsumowanie

VSME to realne narzędzie, które pozwala firmom z branży FMCG wyjść naprzeciw rosnącym oczekiwaniom rynku, partnerów handlowych i instytucji finansujących, nie ponosząc przy tym kosztów i obciążeń administracyjnych związanych z pełnym raportowaniem ESRS. Wdrożenie standardu już teraz buduje przewagę konkurencyjną i chroni relacje z kluczowymi odbiorcami, którzy w nadchodzących latach będą coraz intensywniej weryfikować dane ESG w swoich łańcuchach dostaw. Jeśli chcesz sprawdzić, od czego Twoja firma powinna zacząć, wykonaj analizę luk lub skontaktuj się z doradcą ds. zrównoważonego rozwoju specjalizującym się w branży FMCG.