VSME dla Turystyki i hotelarstwa

Czym jest VSME?

VSME (Voluntary Sustainability Reporting Standard for SMEs) to dobrowolny standard raportowania zrównoważonego rozwoju opracowany przez EFRAG (Europejską Grupę Doradczą ds. Sprawozdawczości Finansowej) z myślą o małych i średnich przedsiębiorstwach, które nie podlegają obowiązkowi raportowania na mocy dyrektywy CSRD. Standard ten umożliwia firmom z sektora MŚP ustrukturyzowane ujawnianie informacji środowiskowych, społecznych i dotyczących ładu korporacyjnego (ESG) w sposób proporcjonalny do ich wielkości i możliwości. Wdrożenie VSME pozwala przedsiębiorstwom nie tylko na spełnienie oczekiwań partnerów biznesowych i instytucji finansowych, ale również na realną poprawę efektywności operacyjnej.

VSME a branża Turystyka i hotelarstwo

Sektor turystyczny i hotelarski należy do tych gałęzi gospodarki, w których kwestie zrównoważonego rozwoju mają bezpośrednie przełożenie na decyzje zakupowe klientów oraz relacje z partnerami handlowymi. Hotele, biura podróży, obiekty rekreacyjne i przewoźnicy turystyczni generują istotny ślad środowiskowy poprzez zużycie energii, wody, produkcję odpadów oraz emisję CO2 związaną z transportem gości. Jednocześnie branża w dużej mierze opiera się na pracownikach sezonowych, co rodzi szczególne wyzwania w obszarze warunków zatrudnienia i praw pracowniczych.

Duże sieci hotelowe oraz touroperatorzy, podlegający wymogom CSRD, coraz częściej wymagają od swoich dostawców i partnerów z sektora MŚP dostarczenia danych ESG. Niezależny hotel, lokalne biuro podróży czy regionalny operator sportów ekstremalnych, który nie posiada wdrożonego systemu raportowania zrównoważonego rozwoju, może zostać wykluczony z łańcucha dostaw dużych graczy rynkowych. VSME daje tym podmiotom narzędzie, które pozwala im przygotować wymagane informacje bez konieczności wdrażania kosztownych rozwiązań przeznaczonych dla dużych korporacji.

Konkretnym przykładem jest hotel butikowy zatrudniający 40 pracowników, który chce nawiązać współpracę z platformą rezerwacyjną wymagającą deklaracji środowiskowej. Dzięki VSME obiekt może w ustrukturyzowany sposób przedstawić dane dotyczące zużycia energii elektrycznej na pokój, ilości produkowanych odpadów czy udziału lokalnych dostawców żywności w zaopatrzeniu restauracji.

Kluczowe wymagania

Standard VSME składa się z dwóch modułów: podstawowego (Moduł B) przeznaczonego dla najmniejszych podmiotów oraz rozszerzonego (Moduł BP), który adresuje firmy utrzymujące relacje biznesowe z podmiotami zobowiązanymi do raportowania w ramach CSRD. W kontekście turystyki i hotelarstwa kluczowe wymagania obejmują:

• Ujawnienie zużycia energii elektrycznej i cieplnej w przeliczeniu na jednostkę operacyjną (np. na pokój hotelowy, na gościa lub na metr kwadratowy powierzchni obiektu), wraz z informacją o udziale energii odnawialnej w całkowitym miksie energetycznym.
• Raportowanie bezpośrednich emisji gazów cieplarnianych (Zakres 1) oraz emisji pośrednich związanych z zakupioną energią (Zakres 2), a w module rozszerzonym również emisji z łańcucha wartości (Zakres 3), w tym z transportu gości i dostawców.
• Pomiar i ujawnienie zużycia wody, co ma szczególne znaczenie dla obiektów ze spa, basenami i restauracjami, gdzie zużycie wody jest wielokrotnie wyższe niż w typowych budynkach biurowych.
• Opis polityki zarządzania odpadami, w tym frakcji odpadów segregowanych, odpadów przekazywanych do recyklingu oraz działań na rzecz redukcji jednorazowych tworzyw sztucznych w pokojach, na basenach i w gastronomii.
• Informacje dotyczące zatrudnienia: liczba pracowników z podziałem na płeć i rodzaj umowy, wskaźnik rotacji, wynagrodzenie minimalne stosowane przez firmę w odniesieniu do krajowego minimum oraz dostępność szkoleń zawodowych.
• Dane dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym liczba wypadków przy pracy i chorób zawodowych, co jest istotne zwłaszcza w gastronomii i obsłudze technicznej obiektów.
• Opis zaangażowania w społeczność lokalną, na przykład poprzez współpracę z lokalnymi przewodnikami, rzemieślnikami i rolnikami, wspieranie regionalnych produktów czy finansowanie inicjatyw kulturalnych.
• Ujawnienie polityki w zakresie różnorodności i przeciwdziałania dyskryminacji, co nabiera szczególnego znaczenia w środowisku wielokulturowym charakterystycznym dla dużych ośrodków turystycznych.
• Informacje o praktykach zakupowych w łańcuchu dostaw, w tym ocena ryzyka naruszenia praw człowieka przez kluczowych dostawców — ważne przy zakupie produktów spożywczych z krajów spoza UE.

Kroki wdrożenia w firmie z branży Turystyka i hotelarstwo

1. Przeprowadzenie analizy wstępnej i oceny istotności. Na początku należy zidentyfikować, które zagadnienia ESG mają największe znaczenie dla konkretnego obiektu lub firmy. Mały pensjonat górski będzie stawiał inne priorytety niż miejski hotel konferencyjny. Analiza powinna objąć ocenę bieżących praktyk operacyjnych, rozmowy z pracownikami i kluczowymi partnerami biznesowymi oraz przegląd oczekiwań klientów i touroperatorów.
2. Wybór odpowiedniego modułu VSME. Na podstawie wyników analizy należy zdecydować, czy wystarczający będzie Moduł B (dla najmniejszych podmiotów, które nie uczestniczą bezpośrednio w łańcuchu wartości przedsiębiorstw podlegających CSRD), czy konieczne jest zastosowanie Modułu BP. Decyzja ta determinuje zakres zbieranych danych i stopień szczegółowości raportowania.
3. Wdrożenie systemu zbierania danych. Kluczowym krokiem jest ustanowienie rzetelnych procesów pomiaru i ewidencji danych środowiskowych. Oznacza to praktycznie: zainstalowanie podliczników energii elektrycznej i cieplnej w poszczególnych strefach obiektu (pokoje, restauracja, spa, zaplecze techniczne), wdrożenie ewidencji zużycia wody oraz stworzenie systemu ważenia i kategoryzowania odpadów. W tym etapie warto rozważyć współpracę z dostawcami rozwiązań smart metering.
4. Zebranie danych kadrowych i społecznych. Dział HR powinien przygotować zestawienie danych pracowniczych zgodnych z wymaganiami VSME: struktury zatrudnienia, wskaźnika rotacji, wypadków przy pracy, zrealizowanych szkoleń. Wiele z tych informacji jest dostępnych w systemach kadrowo-płacowych, jednak wymaga odpowiedniego skategoryzowania i opisu.
5. Weryfikacja danych i zapewnienie jakości. Przed opublikowaniem raportu wszystkie zebrane dane powinny zostać zweryfikowane przez osobę niezaangażowaną bezpośrednio w ich zbieranie. Na tym etapie warto też porównać wyniki z dostępnymi benchmarkami branżowymi — organizacje takie jak HOTREC czy Polska Izba Turystyki publikują dane sektorowe, które pozwalają ocenić pozycję firmy na tle konkurencji.
6. Opracowanie i publikacja raportu VSME. Raport należy opracować zgodnie z wytycznymi standardu, zadbając o spójność prezentowanych danych i jasność narracji. Dokument powinien trafić do kluczowych interesariuszy: partnerów biznesowych, instytucji finansowych, touroperatorów współpracujących z obiektem, a w przypadku firm z aspiracjami do pozyskania certyfikatu ekologicznego (np. Green Key, EcoLabel) — również do odpowiednich jednostek certyfikujących.
7. Wyznaczenie celów i plan poprawy na kolejny rok. Raportowanie ESG ma sens wyłącznie wtedy, gdy przekłada się na realne działania. Na podstawie zebranych danych należy wyznaczyć mierzalne cele na kolejny okres, na przykład redukcję zużycia wody o 10 procent na gościa, zwiększenie udziału energii odnawialnej do 50 procent lub przeszkolenie wszystkich pracowników z zasad zrównoważonej turystyki.

Najczęstsze pytania

Czy VSME jest obowiązkowe dla hoteli i biur podróży?

Nie, VSME to dobrowolny standard przeznaczony dla małych i średnich przedsiębiorstw, które nie są objęte obowiązkiem raportowania wynikającym z dyrektywy CSRD. Obowiązkowe raportowanie ESG dotyczy dużych spółek zatrudniających powyżej 500 pracowników oraz spółek giełdowych spełniających określone kryteria. Jednak mimo braku obowiązku prawnego wdrożenie VSME staje się coraz częściej faktycznym wymogiem rynkowym, stawianym przez partnerów biznesowych, instytucje finansowe oraz platformy rezerwacyjne.

Ile kosztuje wdrożenie VSME w średniej wielkości hotelu?

Koszty wdrożenia zależą od stanu wyjściowego firmy i wybranego zakresu raportowania. Hotel, który już posiada systemy monitorowania mediów i prowadzi ewidencję kadrową, może przygotować pierwszy raport VSME własnymi siłami przy nakładzie kilkudziesięciu godzin pracy. W przypadku obiektów, które dopiero budują infrastrukturę pomiarową, koszty mogą być wyższe i obejmować zakup podliczników, oprogramowania do zarządzania danymi ESG oraz ewentualne wsparcie doradcze. Szacunkowo dla obiektu zatrudniającego 30 do 100 osób całkowity koszt pierwszego pełnego cyklu raportowego zamyka się zazwyczaj w przedziale od 5 do 30 tysięcy złotych, zależnie od stopnia digitalizacji procesów.

Jakie korzyści z wdrożenia VSME mogą odczuć firmy turystyczne poza spełnieniem wymogów partnerów?

Proces gromadzenia danych wymaganych przez VSME bardzo często ujawnia niewidoczne wcześniej obszary strat operacyjnych. Firmy, które po raz pierwszy zmierzyły szczegółowe zużycie wody i energii, regularnie odkrywają, że konkretne strefy obiektu generują nieproporcjonalnie wysokie koszty mediów. Wprowadzenie korekt w tych obszarach może oznaczać oszczędności rzędu kilku do kilkunastu procent kosztów operacyjnych rocznie. Dodatkowo, certyfikaty i raporty ESG stają się coraz ważniejszym argumentem marketingowym, szczególnie dla rosnącego segmentu turystów świadomych ekologicznie, gotowych płacić wyższe ceny za pobyt w obiektach demonstrujących odpowiedzialność środowiskową.

Jak VSME ma się do certyfikatów ekologicznych takich jak Green Key?

VSME i certyfikaty ekologiczne, takie jak Green Key, Ecolabel czy Biosphere Responsible Tourism, są komplementarne, a nie konkurencyjne. Certyfikaty ekologiczne koncentrują się na weryfikacji konkretnych praktyk środowiskowych i wymagają spełnienia określonych kryteriów technicznych. VSME natomiast jest standardem raportowania, który pozwala przedstawić wyniki działalności ESG w ustrukturyzowanej, porównywalnej formie. Dane zebrane na potrzeby raportu VSME mogą w znacznym stopniu ułatwić i przyspieszyć proces ubiegania się o certyfikat ekologiczny, ponieważ wiele wymaganych wskaźników pokrywa się.

Podsumowanie

Wdrożenie standardu VSME w firmie z branży turystycznej i hotelarskiej to inwestycja, która zwraca się na wielu poziomach jednocześnie: otwiera dostęp do nowych partnerów biznesowych i źródeł finansowania, przekłada się na realne oszczędności operacyjne i wzmacnia pozycję marki wśród coraz bardziej świadomych ekologicznie podróżnych. Im wcześniej przedsiębiorstwo rozpocznie systematyczne zbieranie danych ESG, tym łatwiej będzie mu sprostać rosnącym wymaganiom rynku i budować przewagę konkurencyjną opartą na transparentności i odpowiedzialności. Nie czekaj na pojawienie się obowiązku prawnego — zacznij od analizy wstępnej już dziś i uczyń zrównoważony rozwój realnym filarem strategii swojej firmy.