TCFD dla Transportu i logistyki

Czym jest TCFD?

TCFD, czyli Task Force on Climate-related Financial Disclosures (Grupa Zadaniowa ds. Ujawnień Finansowych Związanych z Klimatem), to międzynarodowa inicjatywa powołana w 2015 roku przez Radę Stabilności Finansowej (FSB) pod przewodnictwem Michaela Bloomberga. Jej celem jest opracowanie spójnych standardów raportowania ryzyk i szans klimatycznych, które pozwalają inwestorom, kredytodawcom i ubezpieczycielom lepiej oceniać ekspozycję firm na zmiany klimatu. Rekomendacje TCFD stały się globalnym punktem odniesienia dla ujawnień klimatycznych i stanowią podstawę wielu obowiązujących oraz nadchodzących regulacji w Unii Europejskiej i na świecie, w tym dyrektywy CSRD oraz standardów ESRS.

TCFD a branża Transport i logistyka

Sektor transportu i logistyki należy do tych, które zmiany klimatu dotykają najdotkliwiej i na wielu poziomach jednocześnie. Firmy transportowe i logistyczne są z jednej strony znaczącymi emitentami gazów cieplarnianych — transport drogowy odpowiada w Europie za blisko jedną piątą emisji CO2 — a z drugiej strony same narażone są na rosnące ryzyka fizyczne i transformacyjne wynikające ze zmian klimatu.

Ryzyka fizyczne to na przykład powodzie, które paraliżują drogi i mosty, fale upałów ograniczające czas pracy kierowców, lub zamarzające porty morskie zakłócające łańcuchy dostaw. Ryzyka transformacyjne obejmują zaostrzające się normy emisji spalin, rosnące koszty certyfikatów CO2 w ramach systemu EU ETS (który od 2024 roku obejmuje transport morski, a od 2027 roku ma objąć transport drogowy), a także zmieniające się preferencje klientów stawiających na zielonych partnerów logistycznych.

Konkretne przykłady wpływu TCFD na sektor to konieczność ujawnienia przez firmę kurierską, jaka część jej floty jest narażona na wprowadzenie stref czystego transportu w miastach, czy też obowiązek oceny przez operatora portowego, jak rosnący poziom mórz wpłynie na infrastrukturę przeładunkową w perspektywie 30 lat. Duże spółki logistyczne, takie jak DB Schenker, DHL czy PKP Cargo, już od kilku lat publikują raporty zgodne z rekomendacjami TCFD, stając się wzorcem dla mniejszych graczy rynkowych.

Kluczowe wymagania

Rekomendacje TCFD zorganizowane są wokół czterech filarów: ładu korporacyjnego, strategii, zarządzania ryzykiem oraz wskaźników i celów. Dla firm z sektora transportu i logistyki oznacza to konkretne zobowiązania w zakresie raportowania:

• Ujawnienie roli zarządu i kadry zarządzającej w nadzorowaniu ryzyk i szans klimatycznych — w praktyce oznacza to wskazanie, czy temat klimatu jest regularnym punktem obrad rady nadzorczej i zarządu, oraz opisanie kompetencji osób odpowiedzialnych za te kwestie.
• Identyfikacja i ocena ryzyk fizycznych dotykających infrastruktury i operacji — firmy logistyczne muszą przeanalizować, które magazyny, centra dystrybucji czy trasy są narażone na ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak powodzie stulecia, upały czy śnieżyce.
• Identyfikacja ryzyk transformacyjnych związanych z polityką klimatyczną — dotyczy to wpływu rozszerzenia EU ETS na koszty operacyjne, wymogów dotyczących flot zeroemisyjnych w miastach, a także regulacji dotyczących paliw alternatywnych (FuelEU Maritime, dyrektywa o infrastrukturze paliw alternatywnych AFIR).
• Analiza scenariuszowa zgodna z celami Porozumienia Paryskiego — firmy powinny ocenić swój model biznesowy w scenariuszu ocieplenia o 1,5°C oraz w scenariuszu nieuporządkowanej transformacji klimatycznej, uwzględniając horyzont co najmniej 10-30 lat.
• Pomiar i ujawnienie emisji gazów cieplarnianych w zakresie 1, 2 i 3 — dla spedytorów i operatorów logistycznych szczególnie istotny jest zakres 3, obejmujący emisje z transportu zlecanego podwykonawcom.
• Ustalenie i monitorowanie celów redukcji emisji — preferowane są cele zgodne z metodologią Science Based Targets (SBTi), coraz częściej wymaganą przez inwestorów instytucjonalnych i duże korporacje przetargowe.
• Integracja ryzyk klimatycznych z procesami zarządzania ryzykiem przedsiębiorstwa (ERM) — ryzyko klimatyczne nie może być osobnym bytem, lecz musi być wbudowane w ogólne procesy oceny i mitygacji ryzyka firmy.

Kroki wdrożenia w firmie z branży Transport i logistyka

1. Przeprowadź diagnozę stanu wyjściowego. Zacznij od audytu istniejących procesów zarządzania ryzykiem, danych emisyjnych oraz raportów zrównoważonego rozwoju. Zidentyfikuj luki względem rekomendacji TCFD, korzystając z oficjalnej listy kontrolnej TCFD Implementation Guide. Na tym etapie warto zaangażować zewnętrznego doradcę specjalizującego się w raportowaniu klimatycznym w sektorze transportu.
2. Zaangażuj zarząd i radę nadzorczą. Przygotuj sesję edukacyjną dla najwyższego kierownictwa, wyjaśniając finansowe implikacje zmian klimatu dla modelu biznesowego firmy. Wyznacz osobę odpowiedzialną za kwestie klimatyczne na poziomie zarządu — może to być CFO, CSO lub dedykowany dyrektor ds. zrównoważonego rozwoju.
3. Zinwentaryzuj emisje gazów cieplarnianych. Zbierz dane o zużyciu paliwa z całej floty (zakres 1), o zużyciu energii elektrycznej w magazynach i biurach (zakres 2) oraz o emisjach z transportu podwykonawczego, zakupów paliwa i użytkowania przez klientów (zakres 3). Skorzystaj z kalkulatorów emisji dedykowanych transportowi, takich jak GLEC Framework opracowany przez Smart Freight Centre.
4. Przeprowadź analizę scenariuszową. We współpracy z doradcą lub przy użyciu narzędzi takich jak platforma NGFS Scenarios, oceń swój portfel aktywów i operacji w co najmniej dwóch scenariuszach klimatycznych — scenariuszu ograniczenia ocieplenia do 1,5-2°C oraz scenariuszu business-as-usual powyżej 3°C. Przeanalizuj wpływ na koszty paliwa, wartość floty, dostępność tras i preferencje klientów.
5. Zidentyfikuj i skwantyfikuj ryzyka oraz szanse. Na podstawie analizy scenariuszowej stwórz rejestr ryzyk klimatycznych z przypisanym prawdopodobieństwem, horyzontem czasowym i potencjalnym wpływem finansowym. Nie zapomnij o szansach — firmy transportowe inwestujące wcześniej w elektryfikację floty lub intermodalność mogą zyskać przewagę konkurencyjną w kontraktach z klientami wymagającymi raportowania emisji w łańcuchu dostaw.
6. Opracuj strategię i cele redukcji emisji. Ustal mierzalne cele krótko- i długoterminowe, najlepiej weryfikowane przez Science Based Targets initiative. Przygotuj plan transformacji floty uwzględniający pojazdy elektryczne, wodorowe lub zasilane HVO (uwodorniony olej roślinny) oraz inwestycje w efektywność energetyczną magazynów.
7. Zintegruj ryzyka klimatyczne z ERM. Włącz ryzyka klimatyczne do istniejącej matrycy ryzyk przedsiębiorstwa, ustal właścicieli ryzyk na poziomie operacyjnym i raportuj je regularnie do zarządu. Powiąż ocenę ryzyk klimatycznych z procesem planowania finansowego i budżetowania.
8. Opublikuj raport zgodny z TCFD. Ujawnij zebrane informacje w raporcie rocznym, raporcie zrównoważonego rozwoju lub dedykowanym raporcie klimatycznym. Skorzystaj z oficjalnych szablonów ujawnień dostępnych na stronie TCFD, a raport poddaj niezależnej weryfikacji przez audytora zewnętrznego, co istotnie zwiększa jego wiarygodność w oczach inwestorów i klientów.

Najczęstsze pytania

Czy TCFD jest obowiązkowe dla firm transportowych w Polsce?
Bezpośrednio TCFD pozostaje inicjatywą dobrowolną, jednak jego rekomendacje zostały włączone do obowiązującego prawa za pośrednictwem dyrektywy CSRD i standardów ESRS, które od 2024 roku stopniowo obejmują coraz więcej polskich przedsiębiorstw. Firmy transportowe zatrudniające powyżej 250 pracowników lub notowane na giełdzie mogą już podlegać obowiązkowi raportowania zgodnego z ESRS E1 (Zmiany klimatu), który jest bezpośrednio oparty na filarach TCFD. Niezależnie od obowiązku prawnego, wielu dużych zleceniodawców i inwestorów już dziś wymaga od swoich partnerów logistycznych ujawnień zgodnych z TCFD.

Jak długo trwa wdrożenie TCFD w firmie logistycznej?
Czas wdrożenia zależy od wielkości firmy i dojrzałości istniejących procesów zarządzania danymi i ryzykiem. Małe firmy transportowe mogą przygotować podstawowe ujawnienia w ciągu 3-6 miesięcy, natomiast duże grupy logistyczne z rozbudowaną flotą i siecią podwykonawców powinny zaplanować pełne wdrożenie na 12-18 miesięcy. Kluczowym wyzwaniem jest zazwyczaj zbieranie danych emisyjnych z zakresu 3, co wymaga współpracy z podwykonawcami transportowymi i dostawcami paliwa.

Czy wdrożenie TCFD jest kosztowne dla małej firmy spedycyjnej?
Koszty wdrożenia są zróżnicowane, ale nie muszą być prohibicyjne. Małe firmy spedycyjne mogą skorzystać z bezpłatnych narzędzi i szablonów udostępnianych przez TCFD, Smart Freight Centre (GLEC Framework) oraz organizacje branżowe takie jak Zrzeszenie Międzynarodowych Przewoźników Drogowych. Największym kosztem jest zwykle czas pracy wewnętrznych zespołów oraz, w przypadku decyzji o zewnętrznej weryfikacji raportu, honorarium audytora. Z drugiej strony, firmy wdrażające TCFD często odkrywają oszczędności operacyjne poprzez lepsze zarządzanie zużyciem paliwa i energii.

Jakie dane są najtrudniejsze do zebrania dla firmy transportowej raportującej według TCFD?
Największym wyzwaniem dla większości firm transportowych i logistycznych jest obliczenie emisji zakresu 3, a w szczególności emisji z transportu zlecanego podmiotom zewnętrznym (kategoria 4 zakresu 3: upstream transportation and distribution) oraz z użytkowania produktów przez klientów. Firmy spedycyjne, które nie posiadają własnej floty, muszą aktywnie zbierać dane o emisjach od dziesiątek lub setek podwykonawców, co wymaga standaryzacji raportowania w łańcuchu dostaw. Pomocne są tu branżowe platformy wymiany danych o emisjach, takie jak Clean Cargo dla transportu morskiego czy EcoVadis dla oceny dostawców.

Podsumowanie

Wdrożenie rekomendacji TCFD w firmie z sektora transportu i logistyki to nie tylko odpowiedź na rosnące wymogi regulacyjne i oczekiwania inwestorów, ale przede wszystkim strategiczna inwestycja w odporność i konkurencyjność biznesu w obliczu nieuchronnych zmian klimatycznych. Firmy, które już dziś systematycznie identyfikują swoje ryzyka klimatyczne, mierzą emisje i wyznaczają ambitne cele redukcji, budują przewagę w przetargach na usługi logistyczne dla klientów korporacyjnych oraz zyskują lepszy dostęp do zielonego finansowania. Nie czekaj na moment, gdy TCFD stanie się obowiązkowe — zacznij działać teraz, aby transformacja klimatyczna była dla Twojej firmy szansą, a nie zagrożeniem.