TCFD dla Rolnictwa i leśnictwa

Czym jest TCFD?

TCFD, czyli Task Force on Climate-related Financial Disclosures, to ramy raportowania ryzyk i szans klimatycznych opracowane w 2017 roku przez Radę Stabilności Finansowej. Celem regulacji jest zapewnienie inwestorom, pożyczkodawcom i ubezpieczycielom spójnych, porównywalnych informacji na temat wpływu zmian klimatu na działalność przedsiębiorstw. TCFD opiera się na czterech filarach: ładzie korporacyjnym, strategii, zarządzaniu ryzykiem oraz wskaźnikach i celach klimatycznych.

TCFD a branża Rolnictwo i leśnictwo

Sektor rolnictwa i leśnictwa należy do branż szczególnie narażonych na ryzyko klimatyczne, a jednocześnie wywierających istotny wpływ na klimat. Zmienność opadów, ekstremalne susze, przymrozki i powodzie bezpośrednio przekładają się na plony, rentowność i ciągłość działania przedsiębiorstw rolnych oraz leśnych. Właśnie dlatego TCFD ma dla tej branży wyjątkowe znaczenie.

Przykłady konkretnych zagrożeń obejmują zmiany sezonowości wegetacji, wzrost presji szkodników i chorób roślin wywołany ociepleniem klimatu, a także ryzyko pożarów lasów coraz częstszych w Polsce i Europie Środkowej. Przedsiębiorstwa prowadzące uprawy zbóż, warzyw, owoców czy zarządzające dużymi obszarami leśnymi muszą dziś uwzględniać scenariusze klimatyczne w swoich planach finansowych i operacyjnych. Banki i fundusze inwestycyjne coraz częściej wymagają od spółek z sektora agri-food i leśnictwa ujawnień zgodnych z TCFD przed udzieleniem finansowania lub wejściem kapitałowym.

Warto zaznaczyć, że leśnictwo pełni szczególną rolę jako pochłaniacz dwutlenku węgla. Firmy zarządzające lasami mogą zarówno raportować pozytywny wkład w mitygację zmian klimatu, jak i identyfikować ryzyka fizyczne związane z degradacją zasobów leśnych wskutek długotrwałych susz czy inwazji kornika drukarza.

Kluczowe wymagania

• Ujawnienia dotyczące ładu korporacyjnego — organizacja musi opisać, jak zarząd i kadra kierownicza nadzorują ryzyka i szanse klimatyczne, na przykład poprzez powołanie komitetu ds. ESG lub wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za kwestie klimatyczne.
• Analiza scenariuszy klimatycznych — wymagane jest przeprowadzenie analizy co najmniej dwóch scenariuszy klimatycznych, w tym scenariusza zgodnego z ograniczeniem wzrostu temperatury do 1,5 stopnia Celsjusza, z uwzględnieniem wpływu na uprawy, plony i wartość gruntów.
• Identyfikacja ryzyk fizycznych i przejściowych — ryzyka fizyczne obejmują powodzie, susze i ekstremalne temperatury, natomiast ryzyka przejściowe dotyczą zmian regulacyjnych, takich jak opłaty za emisje CO2, wymogi dotyczące zrównoważonego rolnictwa czy nowe standardy certyfikacji leśnictwa.
• Ujawnienia dotyczące strategii — przedsiębiorstwo powinno opisać, jak zidentyfikowane ryzyka i szanse klimatyczne wpływają na jego strategię biznesową, plany inwestycyjne i modele finansowe, na przykład poprzez plany dywersyfikacji upraw lub inwestycje w systemy nawadniania.
• Procesy zarządzania ryzykiem klimatycznym — konieczne jest udokumentowanie procesów identyfikacji, oceny i zarządzania ryzykiem klimatycznym oraz ich integracja z ogólnym systemem zarządzania ryzykiem w organizacji.
• Wskaźniki i cele klimatyczne — organizacja powinna ujawnić mierzalne wskaźniki, takie jak emisje gazów cieplarnianych w zakresach 1, 2 i 3, zużycie wody na hektar upraw, udział gruntów zarządzanych w sposób zrównoważony oraz cele redukcji emisji oparte na nauce (science-based targets).
• Analiza odporności finansowej — wymagane jest wykazanie, w jaki sposób strategia organizacji pozostaje odporna na różne scenariusze klimatyczne, wraz z szacunkami wpływu na przychody i koszty operacyjne.

Kroki wdrożenia w firmie z branży Rolnictwo i leśnictwo

1. Powołanie zespołu odpowiedzialnego za wdrożenie TCFD — wyznacz koordynatora projektu oraz powołaj interdyscyplinarny zespół obejmujący przedstawicieli zarządu, działu finansowego, agronoma lub leśnika, a jeśli to możliwe, zewnętrznego doradcę ESG. Upewnij się, że zarząd formalnie zatwierdził zobowiązanie do raportowania zgodnego z TCFD.
2. Inwentaryzacja emisji gazów cieplarnianych — przeprowadź obliczenia emisji w zakresie 1 (spalanie paliw w maszynach rolniczych, hodowla zwierząt), zakresie 2 (zakup energii elektrycznej) oraz zakresie 3 (emisje z łańcucha dostaw, w tym nawozy, środki ochrony roślin, transport produktów). Skorzystaj z metodologii GHG Protocol dostosowanej do sektora rolno-leśnego.
3. Identyfikacja ryzyk i szans klimatycznych — przeprowadź warsztaty z kluczowymi pracownikami i ekspertami agronomicznymi, aby zidentyfikować konkretne ryzyka fizyczne i przejściowe dla Twojego obszaru geograficznego i rodzaju prowadzonej działalności. Uwzględnij takie czynniki jak lokalne opady, temperatury ekstremalne, dostępność wody do nawadniania oraz potencjalne zmiany regulacyjne dotyczące stosowania pestycydów czy nawozów azotowych.
4. Opracowanie scenariuszy klimatycznych — przy użyciu dostępnych narzędzi, takich jak raporty IPCC, dane IMGW czy platforma CLIMADA, przygotuj analizę dla co najmniej dwóch scenariuszy: scenariusza łagodnego (RCP 2.6) i scenariusza wysokich emisji (RCP 8.5). Oceń wpływ każdego scenariusza na plony, dostępność wody, koszty ubezpieczenia i wartość majątku trwałego.
5. Integracja wyników z procesem planowania strategicznego — włącz wyniki analizy scenariuszy do wieloletnich planów inwestycyjnych i operacyjnych. Może to obejmować decyzje o zmianie upraw na bardziej odporne odmiany, inwestycje w systemy retencji wody, certyfikację FSC lub PEFC dla zarządzanych lasów czy instalację odnawialnych źródeł energii na farmie.
6. Wdrożenie systemu monitorowania wskaźników — ustal zestaw kluczowych wskaźników klimatycznych (KPI) i opracuj procedury ich regularnego pomiaru. Przykładowe wskaźniki dla sektora to: emisje CO2e na tonę produkcji, zużycie wody na hektar, procent gruntów z certyfikatem zrównoważonego zarządzania, udział energii odnawialnej w zużyciu energii ogółem.
7. Przygotowanie i publikacja raportu TCFD — opracuj raport ujawniający wszystkie cztery filary TCFD: ład korporacyjny, strategię, zarządzanie ryzykiem oraz wskaźniki i cele. Raport może być publikowany jako osobny dokument lub jako część rocznego raportu zrównoważonego rozwoju. Zadbaj o weryfikację danych przez niezależnego audytora.
8. Komunikacja z interesariuszami i ciągłe doskonalenie — poinformuj banki, inwestorów i kluczowych klientów o opublikowaniu raportu TCFD. Zbierz informacje zwrotne i co roku aktualizuj analizę scenariuszy oraz wskaźniki, dostosowując je do zmieniającego się klimatu i otoczenia regulacyjnego.

Najczęstsze pytania

Czy TCFD jest obowiązkowe dla małych i średnich przedsiębiorstw z sektora rolnego?
Obowiązek raportowania zgodnego z TCFD wynika aktualnie przede wszystkim z wymogów CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) dla dużych przedsiębiorstw oraz z wymagań instytucji finansujących, takich jak banki czy fundusze inwestycyjne. Małe i średnie firmy rolnicze nie podlegają bezpośrednio obowiązkowemu raportowaniu TCFD, jednak jeśli korzystają z finansowania bankowego lub ubiegają się o dotacje unijne, mogą być pośrednio zobowiązane do ujawnień klimatycznych przez swoich wierzycieli i partnerów biznesowych.

Jak przeprowadzić analizę scenariuszy klimatycznych bez specjalistycznego zespołu?
Wiele organizacji branżowych, izb rolniczych i regionalnych doradców rolnych oferuje gotowe ramy analityczne i narzędzia dostosowane do specyfiki polskiego rolnictwa. Warto skorzystać z danych opublikowanych przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, raportów Europejskiej Agencji Środowiska oraz platform takich jak ENCORE (financed by the Natural Capital Finance Alliance), które bezpłatnie udostępniają narzędzia do oceny ryzyk klimatycznych dla różnych sektorów gospodarki.

Jak obliczyć emisje zakresu 3 w rolnictwie?
Emisje zakresu 3 w rolnictwie obejmują przede wszystkim emisje związane z produkcją nawozów mineralnych, środków ochrony roślin i pasz, a także transport produktów do odbiorców. Punktem wyjścia jest identyfikacja kluczowych kategorii zakupów i wykorzystanie dostępnych współczynników emisji, na przykład z bazy danych Ecoinvent lub opracowań branżowych. Wiele producentów nawozów udostępnia już deklaracje środowiskowe (EPD) zawierające ślad węglowy swoich produktów, co znacznie ułatwia obliczenia.

Jakie korzyści finansowe daje wdrożenie TCFD dla firmy leśnej lub rolniczej?
Przedsiębiorstwa, które jako pierwsze wdrożyły raportowanie zgodne z TCFD, korzystają z niższych kosztów finansowania dzięki dostępowi do zielonych kredytów i obligacji klimatycznych. Coraz więcej sieci handlowych i przetwórców żywności wymaga od dostawców ujawnień klimatycznych jako warunku utrzymania kontraktu. Ponadto systematyczna analiza ryzyk klimatycznych pozwala zidentyfikować słabe punkty w łańcuchu wartości i podjąć działania adaptacyjne, zanim ryzyko zmaterializuje się w postaci strat finansowych.

Podsumowanie

Wdrożenie TCFD w sektorze rolnictwa i leśnictwa to nie tylko wypełnienie rosnących wymogów regulacyjnych i oczekiwań inwestorów, lecz przede wszystkim strategiczna inwestycja w odporność i długoterminową rentowność przedsiębiorstwa. Im wcześniej firma zidentyfikuje swoje ryzyka klimatyczne i zintegruje je z procesem zarządzania, tym lepiej przygotowana będzie na coraz bardziej nieprzewidywalne warunki pogodowe i zaostrzone wymogi środowiskowe. Nie czekaj na obowiązek prawny — zacznij działać już teraz, budując przewagę konkurencyjną opartą na transparentności i odpowiedzialnym zarządzaniu ryzykiem klimatycznym.