CSRD i DMA dla Rolnictwa i leśnictwa

Czym jest CSRD / DMA?

Dyrektywa CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) to unijne rozporządzenie, które nakłada na przedsiębiorstwa obowiązek raportowania informacji dotyczących zrównoważonego rozwoju. Kluczowym elementem CSRD jest proces DMA, czyli Double Materiality Assessment (Ocena Podwójnej Istotności), który wymaga od firm analizy dwóch perspektyw: wpływu działalności firmy na środowisko i społeczeństwo oraz wpływu czynników ESG na wyniki finansowe przedsiębiorstwa. CSRD zastępuje dotychczasową dyrektywę NFRD i znacząco rozszerza zakres podmiotów zobowiązanych do raportowania, obejmując stopniowo coraz mniejsze firmy, w tym przedsiębiorstwa z sektora rolnictwa i leśnictwa.

CSRD / DMA a branża Rolnictwo i leśnictwo

Sektor rolnictwa i leśnictwa znajduje się w centrum zainteresowania regulacji CSRD ze względu na bezpośredni i wielowymiarowy wpływ na środowisko naturalne. Działalność rolnicza i leśna odpowiada za znaczną część emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej, wpływa na jakość gleb, zasoby wodne oraz bioróżnorodność. Jednocześnie branża ta jest wyjątkowo podatna na skutki zmian klimatu, co czyni analizę podwójnej istotności szczególnie złożoną i kluczową.

Gospodarstwa rolne i przedsiębiorstwa leśne, które przekraczają progi określone w dyrektywie, muszą raportować dane dotyczące emisji z hodowli zwierząt, stosowania nawozów i środków ochrony roślin, zużycia wody, zmian w użytkowaniu gruntów oraz wpływu na ekosystemy leśne. Przykładowo, duże gospodarstwo specjalizujące się w produkcji mleka będzie zobowiązane do ujawnienia emisji metanu z fermentacji jelitowej bydła, zużycia wody na potrzeby produkcji paszowej oraz wpływu wypasu na bioróżnorodność okolicznych łąk.

Dla firm leśnych istotne będzie raportowanie dotyczące gospodarki zasobami leśnymi, tempa odnowień, wpływu wycinek na lokalne ekosystemy oraz roli lasów jako pochłaniaczy dwutlenku węgla. Przedsiębiorstwo zarządzające kilkoma tysiącami hektarów lasu będzie musiało wykazać, w jaki sposób jego praktyki wpływają na sekwestrację węgla i jak zmiany klimatyczne, takie jak susze czy gradacje szkodników, mogą zagrozić jego wynikom finansowym.

Warto podkreślić, że CSRD dotyczy nie tylko dużych podmiotów. Mniejsze firmy z branży rolno-leśnej, które są dostawcami dla korporacji objętych dyrektywą, mogą zostać poproszone o dostarczenie danych ESG w ramach raportowania łańcucha wartości swoich odbiorców. Producent zbóż dostarczający surowce do dużej grupy spożywczej z dużym prawdopodobieństwem otrzyma zapytanie o ślad węglowy swojej produkcji, stosowane praktyki ochrony gleby czy politykę dotyczącą bioróżnorodności na gruntach rolnych.

Kluczowe wymagania

Przedsiębiorstwa z sektora rolnictwa i leśnictwa objęte dyrektywą CSRD muszą spełnić szereg konkretnych wymagań raportowych. Poniżej przedstawiamy najważniejsze z nich:

• Przeprowadzenie Oceny Podwójnej Istotności (DMA) — identyfikacja tematów zrównoważonego rozwoju istotnych zarówno z perspektywy wpływu firmy na otoczenie (impact materiality), jak i wpływu czynników ESG na kondycję finansową przedsiębiorstwa (financial materiality). Dla gospodarstwa rolnego tematem o wysokiej podwójnej istotności będą na przykład emisje z produkcji zwierzęcej oraz ryzyko suszy wpływające na plony.
• Raportowanie emisji gazów cieplarnianych w zakresach 1, 2 i 3 — bezpośrednie emisje z maszyn rolniczych i hodowli (zakres 1), emisje pośrednie z zakupionej energii elektrycznej (zakres 2) oraz emisje w łańcuchu wartości, obejmujące produkcję nawozów, transport produktów i przetwórstwo (zakres 3).
• Ujawnienie wpływu na bioróżnorodność — informacje o oddziaływaniu na ekosystemy, gatunki chronione, korytarze ekologiczne oraz działania podejmowane na rzecz ochrony różnorodności biologicznej na gruntach rolnych i w lasach.
• Dane dotyczące zużycia i gospodarki wodnej — wielkość poboru wody, źródła zaopatrzenia, efektywność nawadniania, wpływ na lokalne zasoby wodne oraz działania ograniczające zużycie wody w produkcji rolnej.
• Informacje o gospodarce gruntami i glebach — praktyki zapobiegające degradacji gleb, stosowanie płodozmianu, ograniczenie erozji, zawartość materii organicznej oraz zmiany w użytkowaniu gruntów.
• Polityka dotycząca łańcucha dostaw — weryfikacja dostawców pod kątem standardów ESG, w tym pochodzenie pasz, nawozów i środków ochrony roślin oraz warunki pracy sezonowych pracowników rolnych.
• Zarządzanie ryzykami klimatycznymi — analiza scenariuszowa dotycząca wpływu zmian klimatu na działalność firmy, w tym ryzyka fizyczne (susze, powodzie, przymrozki) oraz ryzyka transformacyjne (nowe regulacje, zmiany popytu, ceny uprawnień emisyjnych).
• Zgodność ze standardami ESRS — raportowanie musi odbywać się według Europejskich Standardów Raportowania Zrównoważonego Rozwoju, ze szczególnym uwzględnieniem standardów tematycznych E1 (klimat), E2 (zanieczyszczenia), E3 (woda), E4 (bioróżnorodność) i E5 (zasoby i gospodarka o obiegu zamkniętym).
• Audyt zewnętrzny raportu — raport musi zostać zweryfikowany przez niezależnego audytora, co wymaga odpowiedniej dokumentacji i wiarygodnych źródeł danych.

Kroki wdrożenia w firmie z branży Rolnictwo i leśnictwo

Wdrożenie wymagań CSRD w przedsiębiorstwie rolniczym lub leśnym wymaga systematycznego podejścia. Poniżej przedstawiamy rekomendowaną ścieżkę działania:

1. Sprawdzenie, czy firma podlega obowiązkowi raportowania — weryfikacja progów dotyczących przychodów, sumy bilansowej i liczby pracowników. Nawet jeśli firma nie jest bezpośrednio objęta CSRD, warto sprawdzić, czy jej odbiorcy nie wymagają danych ESG w ramach raportowania łańcucha wartości.
2. Powołanie zespołu odpowiedzialnego za raportowanie ESG — wyznaczenie osób odpowiedzialnych za zbieranie danych, koordynację procesu i kontakt z audytorem. W mniejszych gospodarstwach może to być jedna osoba wspierana przez zewnętrznego konsultanta.
3. Przeprowadzenie Oceny Podwójnej Istotności (DMA) — identyfikacja i priorytetyzacja tematów ESG istotnych dla firmy. Konieczne jest zaangażowanie interesariuszy: pracowników, dostawców, odbiorców, społeczności lokalnych i organizacji ekologicznych. Dla firmy leśnej kluczowymi tematami będą sekwestracja węgla i bioróżnorodność, dla gospodarstwa hodowlanego dobrostan zwierząt i emisje metanu.
4. Inwentaryzacja dostępnych danych i identyfikacja luk — przegląd istniejących systemów zbierania danych (ewidencja zużycia paliwa, faktury za energię, dokumentacja stosowania nawozów, rejestry hodowlane) oraz określenie, jakich informacji brakuje i jak je pozyskać.
5. Wdrożenie systemu zbierania danych ESG — ustanowienie procesów regularnego gromadzenia danych środowiskowych, społecznych i dotyczących ładu korporacyjnego. Może to obejmować instalację liczników zużycia wody, wdrożenie ewidencji emisji z maszyn rolniczych czy systematyczne monitorowanie bioróżnorodności na gruntach.
6. Obliczenie śladu węglowego — kalkulacja emisji w trzech zakresach z wykorzystaniem uznanych metodologii, takich jak GHG Protocol. Dla sektora rolniczego istotne są specyficzne wskaźniki emisji z fermentacji jelitowej, zarządzania obornikiem, uprawy ryżu czy stosowania nawozów azotowych.
7. Opracowanie strategii i celów redukcyjnych — na podstawie wyników DMA i inwentaryzacji emisji określenie mierzalnych celów krótko- i długoterminowych, na przykład redukcja emisji o 30% do 2030 roku poprzez przejście na nawozy organiczne i optymalizację stada.
8. Przygotowanie raportu zgodnego z ESRS — opracowanie raportu zrównoważonego rozwoju w formacie wymaganym przez standardy ESRS, z uwzględnieniem wszystkich istotnych tematów zidentyfikowanych w procesie DMA. Raport powinien zawierać dane ilościowe, opisy polityk i procedur oraz informacje o postępach w realizacji celów.
9. Przeprowadzenie audytu zewnętrznego — zlecenie weryfikacji raportu niezależnemu biegłemu rewidentowi lub firmie audytorskiej posiadającej kompetencje w zakresie raportowania ESG.
10. Publikacja raportu i ciągłe doskonalenie — opublikowanie raportu w ramach sprawozdania z działalności oraz wykorzystanie zebranych danych i wniosków do systematycznego doskonalenia praktyk zrównoważonego rozwoju w kolejnych latach.

Najczęstsze pytania

Czy małe gospodarstwo rolne musi raportować zgodnie z CSRD?

Bezpośredni obowiązek raportowania dotyczy dużych przedsiębiorstw spełniających co najmniej dwa z trzech kryteriów: przychody powyżej 50 mln euro, suma bilansowa powyżej 25 mln euro lub ponad 250 pracowników. Od 2026 roku obowiązek obejmie także notowane MŚP. Jednak nawet mniejsze gospodarstwa mogą zostać poproszone o dane ESG przez swoich odbiorców, którzy raportują w ramach łańcucha wartości. Warto przygotować się na takie zapytania z wyprzedzeniem.

Jakie emisje są najistotniejsze w sektorze rolniczym?

W rolnictwie dominują emisje metanu z hodowli zwierząt (fermentacja jelitowa i zarządzanie obornikiem), podtlenku azotu ze stosowania nawozów azotowych oraz dwutlenku węgla z maszyn rolniczych i zmian w użytkowaniu gruntów. W leśnictwie kluczowe znaczenie ma bilans węglowy, uwzględniający zarówno emisje z wycinki i przetwórstwa drewna, jak i pochłanianie CO2 przez rosnące drzewa. Zakres 3 obejmuje również emisje z produkcji środków produkcji, transportu i przetwórstwa żywności.

Czym różni się DMA od zwykłej analizy istotności?

Tradycyjna analiza istotności koncentruje się na tym, co jest ważne z perspektywy firmy i jej interesariuszy. Ocena Podwójnej Istotności (DMA) wymagana przez CSRD idzie dalej i wymaga analizy dwóch wymiarów jednocześnie: jak firma wpływa na środowisko i społeczeństwo (impact materiality) oraz jak czynniki zrównoważonego rozwoju wpływają na sytuację finansową firmy (financial materiality). Temat jest istotny, jeśli spełnia kryterium w co najmniej jednym z tych wymiarów.

Jakie kary grożą za brak raportowania lub raportowanie niezgodne z CSRD?

Sankcje za niedopełnienie obowiązków raportowych wynikających z CSRD są określane przez poszczególne państwa członkowskie UE. Mogą obejmować kary finansowe, zakaz udziału w zamówieniach publicznych oraz odpowiedzialność członków zarządu. W Polsce szczegółowe przepisy implementujące dyrektywę CSRD są w trakcie wdrażania. Niezależnie od kar administracyjnych, brak transparentności w zakresie ESG może prowadzić do utraty kontraktów z dużymi odbiorcami, pogorszenia warunków finansowania przez banki oraz strat wizerunkowych.

Podsumowanie

Dyrektywa CSRD wraz z wymaganą Oceną Podwójnej Istotności stanowi fundamentalną zmianę w podejściu do transparentności środowiskowej i społecznej w sektorze rolnictwa i leśnictwa. Przedsiębiorstwa, które wcześnie rozpoczną przygotowania, zyskają nie tylko zgodność z regulacjami, ale również przewagę konkurencyjną, lepszy dostęp do finansowania i silniejszą pozycję w łańcuchach dostaw wymagających danych ESG. Nie warto czekać na ostatni moment. Rozpocznij od przeprowadzenia Oceny Podwójnej Istotności i inwentaryzacji danych, a następnie krok po kroku buduj system raportowania, który stanie się trwałym elementem zarządzania Twoim przedsiębiorstwem.