CSRD i DMA dla Finansów i ubezpieczeń

Czym jest CSRD / DMA?

CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) to dyrektywa Unii Europejskiej, która zastępuje dotychczasową dyrektywę NFRD i znacząco rozszerza obowiązki sprawozdawcze przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju. Nakłada ona na firmy obowiązek raportowania zgodnie z europejskimi standardami ESRS (European Sustainability Reporting Standards), obejmującymi kwestie środowiskowe, społeczne oraz dotyczące ładu korporacyjnego. Kluczowym elementem CSRD jest DMA, czyli Double Materiality Assessment (Ocena Podwójnej Istotności), która wymaga od przedsiębiorstw analizy zarówno wpływu ich działalności na otoczenie, jak i wpływu czynników zrównoważonego rozwoju na samą firmę.

CSRD / DMA a branża Finanse i ubezpieczenia

Sektor finansów i ubezpieczeń zajmuje szczególną pozycję w kontekście CSRD. Instytucje finansowe nie tylko same podlegają obowiązkom raportowym, ale pełnią również rolę katalizatora transformacji zrównoważonej gospodarki. Banki, firmy ubezpieczeniowe, fundusze inwestycyjne i domy maklerskie finansują lub ubezpieczają działalność tysięcy innych podmiotów, co oznacza, że ich decyzje mają pośredni wpływ na emisje gazów cieplarnianych i praktyki ESG w całych łańcuchach wartości.

Dla branży finansowej podwójna istotność (DMA) nabiera wyjątkowego znaczenia. Z jednej strony instytucje finansowe muszą ocenić, jak ryzyka klimatyczne i środowiskowe wpływają na ich portfele kredytowe, inwestycyjne i ubezpieczeniowe. Z drugiej strony muszą zbadać, w jaki sposób ich decyzje o finansowaniu przyczyniają się do degradacji środowiska lub wspierają transformację energetyczną.

Bank udzielający kredytów deweloperom budującym obiekty o niskiej efektywności energetycznej ponosi ryzyko związane z utratą wartości tych aktywów w miarę zaostrzania regulacji budowlanych. Firma ubezpieczeniowa, która nie uwzględnia rosnącej częstotliwości zdarzeń pogodowych w swoich modelach aktuarialnych, narazi się na straty. Fundusz inwestycyjny promujący produkty jako zgodne z artykułem 8 lub 9 rozporządzenia SFDR musi teraz wykazać spójność tych deklaracji z raportowaniem CSRD.

Warto podkreślić, że duże instytucje finansowe w Polsce, takie jak banki giełdowe czy towarzystwa ubezpieczeniowe notowane na GPW, już od roku obrotowego 2024 podlegają obowiązkom CSRD. Mniejsze podmioty, spełniające co najmniej dwa z trzech kryteriów (ponad 250 pracowników, 50 mln EUR przychodów, 25 mln EUR sumy bilansowej), dołączą w kolejnych latach.

Kluczowe wymagania

• Przeprowadzenie oceny podwójnej istotności (DMA) - identyfikacja tematów zrównoważonego rozwoju istotnych zarówno z perspektywy wpływu firmy na otoczenie (impact materiality), jak i wpływu czynników ESG na wyniki finansowe firmy (financial materiality). Dla instytucji finansowych oznacza to analizę całego portfela klientów i produktów.
• Raportowanie według standardów ESRS - przygotowanie sprawozdania zgodnego z europejskimi standardami, obejmującego zagadnienia klimatyczne (ESRS E1), zanieczyszczenia (ESRS E2), zasoby wodne (ESRS E3), bioróżnorodność (ESRS E4), gospodarkę o obiegu zamkniętym (ESRS E5), a także kwestie społeczne i ładu korporacyjnego.
• Ujawnianie emisji w zakresie 3 (Scope 3) - dla sektora finansowego emisje finansowane (financed emissions) stanowią zazwyczaj ponad 95% całkowitego śladu węglowego. Banki muszą raportować emisje generowane przez podmioty, którym udzielają finansowania, a ubezpieczyciele przez podmioty objęte ochroną ubezpieczeniową.
• Integracja z taksonomią UE - ujawnianie udziału działalności zgodnej z taksonomią w portfelach kredytowych i inwestycyjnych, w tym wskaźnika GAR (Green Asset Ratio) dla banków oraz wskaźników dla zakładów ubezpieczeń.
• Plany transformacji klimatycznej - przedstawienie strategii dekarbonizacji portfela, w tym celów redukcji emisji finansowanych, polityk wykluczeń sektorowych i kryteriów zielonego finansowania.
• Audyt zewnętrzny - sprawozdanie zrównoważonego rozwoju podlega obowiązkowej weryfikacji przez biegłego rewidenta, początkowo na poziomie ograniczonej pewności (limited assurance), a docelowo racjonalnej pewności (reasonable assurance).
• Raportowanie w formacie cyfrowym (XBRL) - sprawozdanie musi być przygotowane w formacie umożliwiającym maszynowy odczyt danych, co pozwala na automatyczną analizę i porównywanie danych między podmiotami.
• Analiza ryzyk i szans ESG - szczegółowe ujawnienia dotyczące ryzyk fizycznych (powodzie, susze, fale upałów) i ryzyk transformacyjnych (zmiany regulacyjne, technologiczne, rynkowe) wpływających na aktywa i zobowiązania instytucji finansowej.

Kroki wdrożenia w firmie z branży Finanse i ubezpieczenia

1. Powołaj zespół projektowy i wyznacz odpowiedzialność - stwórz interdyscyplinarny zespół obejmujący przedstawicieli działów ryzyka, compliance, finansów, IT oraz zrównoważonego rozwoju. Wyznacz członka zarządu odpowiedzialnego za raportowanie ESG. W instytucjach finansowych kluczowe jest zaangażowanie departamentu zarządzania ryzykiem, ponieważ ryzyka ESG muszą zostać zintegrowane z istniejącymi ramami ryzyka (kredytowego, rynkowego, operacyjnego).
2. Przeprowadź analizę luk (gap analysis) - porównaj obecny zakres raportowania niefinansowego z wymaganiami ESRS. Zidentyfikuj brakujące dane, procesy i kompetencje. Dla sektora finansowego szczególnie istotna jest ocena dostępności danych ESG od klientów korporacyjnych i kontrahentów, ponieważ to na ich podstawie obliczane są emisje finansowane.
3. Wykonaj ocenę podwójnej istotności (DMA) - przeprowadź konsultacje z interesariuszami (klientami, pracownikami, regulatorami, inwestorami), zidentyfikuj istotne tematy ESG i oceń je pod kątem wpływu na otoczenie oraz wpływu finansowego na firmę. W przypadku banku uwzględnij specyfikę portfela: kredyty dla sektora energetycznego mają inny profil istotności niż kredyty hipoteczne dla klientów indywidualnych.
4. Zbuduj infrastrukturę danych ESG - wdróż systemy do gromadzenia, walidacji i agregacji danych ESG z różnych źródeł. Dla instytucji finansowych oznacza to integrację danych od klientów korporacyjnych, dostawców danych zewnętrznych (np. danych emisyjnych sektorowych) oraz wewnętrznych systemów operacyjnych. Zaplanuj automatyzację procesu zbierania danych, ponieważ ręczne gromadzenie informacji od setek lub tysięcy klientów jest niewykonalne w skali.
5. Oblicz emisje finansowane i wskaźniki taksonomiczne - zastosuj metodologię PCAF (Partnership for Carbon Accounting Financials) do obliczenia emisji w zakresie 3 dla portfela kredytowego i inwestycyjnego. Oblicz Green Asset Ratio i inne wymagane wskaźniki taksonomiczne. Rozpocznij od klas aktywów o największym udziale w portfelu i stopniowo rozszerzaj zakres.
6. Opracuj polityki i strategie ESG - przygotuj lub zaktualizuj politykę klimatyczną, politykę praw człowieka, kodeks etyki dostawców, plan transformacji klimatycznej portfela oraz polityki wykluczeń sektorowych. Dla ubezpieczycieli kluczowe jest opracowanie strategii zarządzania ryzykami fizycznymi związanymi ze zmianami klimatu i ich wpływem na wycenę produktów ubezpieczeniowych.
7. Przygotuj pierwsze sprawozdanie w formacie ESRS - opracuj raport zgodny ze standardami, uwzględniając wyniki DMA jako filtr doboru ujawnień. Nie wszystkie standardy ESRS będą istotne dla każdej instytucji, ale tematy klimatyczne (ESRS E1) i społeczne (ESRS S1 dotyczący własnych pracowników) są wymagane niemal zawsze. Przygotuj dane w formacie XBRL.
8. Przeprowadź wewnętrzny przegląd i wybierz audytora - zlecaj wewnętrzny audyt przygotowanego sprawozdania, a następnie wybierz biegłego rewidenta do weryfikacji zewnętrznej. Upewnij się, że audytor posiada kompetencje w zakresie raportowania ESG dla sektora finansowego, ponieważ specyfika tego sektora (emisje finansowane, GAR, SFDR) wymaga specjalistycznej wiedzy.
9. Wdrażaj ciągłe doskonalenie - traktuj pierwszy rok raportowania jako punkt wyjścia. Planuj systematyczne poszerzanie zakresu danych, poprawę jakości informacji od klientów, automatyzację procesów i budowanie kompetencji wewnętrznych. Monitoruj zmiany regulacyjne, w tym sektorowe standardy ESRS dla instytucji finansowych, które mogą wprowadzić dodatkowe wymagania.

Najczęstsze pytania

Od kiedy instytucje finansowe w Polsce muszą raportować zgodnie z CSRD?

Duże jednostki interesu publicznego (w tym banki giełdowe i duże zakłady ubezpieczeń), które dotychczas podlegały dyrektywie NFRD, raportują według nowych standardów ESRS już za rok obrotowy 2024. Pozostałe duże przedsiębiorstwa, spełniające kryteria wielkościowe, rozpoczynają raportowanie za rok 2025. Notowane MŚP dołączą za rok 2026, z możliwością odroczenia o dwa lata.

Czym różni się DMA od tradycyjnej analizy istotności?

Tradycyjna analiza istotności koncentrowała się na tematach ważnych dla interesariuszy i dla firmy z perspektywy strategicznej. Podwójna istotność (DMA) w ramach CSRD wymaga dwóch odrębnych, ale powiązanych analiz: oceny wpływu firmy na ludzi i środowisko (impact materiality) oraz oceny, jak czynniki ESG wpływają na sytuację finansową firmy (financial materiality). Temat jest istotny, jeśli spełnia co najmniej jedno z tych kryteriów. Dla sektora finansowego oznacza to na przykład, że bank musi ocenić zarówno swój wkład w emisje CO2 poprzez finansowanie, jak i ryzyko utraty wartości aktywów z powodu regulacji klimatycznych.

Jak bank powinien podejść do obliczania emisji finansowanych?

Rekomendowaną metodologią jest standard PCAF (Partnership for Carbon Accounting Financials), który definiuje podejście do alokacji emisji klientów proporcjonalnie do udzielonego finansowania. Bank powinien rozpocząć od klas aktywów o największym wolumenie (np. kredyty korporacyjne, kredyty hipoteczne), wykorzystując dane bezpośrednie od klientów tam, gdzie są dostępne, a w pozostałych przypadkach sektorowe współczynniki emisyjne. Ważne jest transparentne ujawnianie jakości danych zgodnie ze skalą oceny PCAF (od 1 do 5), co pozwala na stopniową poprawę dokładności w kolejnych cyklach raportowych.

Czy mniejsze firmy z branży finansowej, np. pośrednicy, również podlegają CSRD?

Bezpośrednio pod CSRD podlegają podmioty spełniające kryteria wielkościowe lub notowane na rynku regulowanym. Jednak mniejsze firmy finansowe, takie jak pośrednicy kredytowi czy brokerzy ubezpieczeniowi, odczują pośredni wpływ regulacji. Ich klienci i partnerzy biznesowi objęci CSRD będą wymagać od nich danych ESG w ramach raportowania łańcucha wartości. Dlatego nawet mniejsze podmioty powinny już teraz przygotować się do zbierania i udostępniania podstawowych danych dotyczących zrównoważonego rozwoju.

Podsumowanie

CSRD z wymogiem podwójnej istotności (DMA) to fundamentalna zmiana w podejściu do raportowania w sektorze finansowym i ubezpieczeniowym. Instytucje, które potraktują nowe wymagania nie tylko jako obowiązek regulacyjny, ale jako narzędzie strategiczne, zyskają przewagę konkurencyjną, lepszy wgląd w ryzyka portfelowe i większe zaufanie inwestorów oraz klientów. Kluczowe jest rozpoczęcie prac wdrożeniowych jak najszybciej, ponieważ budowa infrastruktury danych ESG, przeprowadzenie DMA i przygotowanie pierwszego raportu zgodnego z ESRS to proces wymagający czasu i zaangażowania wielu obszarów organizacji.