TCFD dla Produkcji

Czym jest TCFD?

TCFD, czyli Task Force on Climate-related Financial Disclosures, to ramy raportowania opracowane przez Radę Stabilności Finansowej, które określają sposób ujawniania przez organizacje informacji o ryzykach i szansach związanych ze zmianami klimatu. Rekomendacje TCFD zostały opublikowane w 2017 roku i od tego czasu stały się globalnym standardem transparentności klimatycznej, przyjętym dobrowolnie lub obowiązkowo przez tysiące firm na całym świecie. Celem regulacji jest dostarczenie inwestorom, kredytodawcom i ubezpieczycielom wiarygodnych danych umożliwiających ocenę ekspozycji przedsiębiorstw na ryzyko klimatyczne.

TCFD a branża Produkcja

Sektor produkcyjny należy do grup działalności gospodarczej najsilniej narażonych na skutki zmian klimatu, a jednocześnie do tych, które w największym stopniu przyczyniają się do emisji gazów cieplarnianych. Zakłady produkcyjne zużywają ogromne ilości energii, wody i surowców, co czyni je bezpośrednim obiektem zainteresowania regulatorów, inwestorów oraz klientów biznesowych.

Producenci mierzą się z ryzykiem fizycznym w postaci ekstremalnych zjawisk pogodowych, które mogą zakłócać łańcuchy dostaw, niszczyć infrastrukturę lub ograniczać dostęp do wody niezbędnej w procesach technologicznych. Fabryka produkująca komponenty elektroniczne w regionie narażonym na powodzie, zakład chemiczny uzależniony od określonych temperatur otoczenia czy wytwórnia żywności polegająca na regularnych dostawach surowców rolnych to tylko niektóre z przykładów, gdzie ryzyka fizyczne mają bezpośrednie przełożenie na wyniki finansowe.

Równie istotne są ryzyka transformacyjne: rosnące ceny uprawnień do emisji CO2 w systemie EU ETS, zaostrzające się normy dotyczące efektywności energetycznej, obowiązek raportowania emisji w całym łańcuchu wartości oraz presja ze strony dużych odbiorców, którzy wymagają od swoich dostawców dokumentowania śladu węglowego produktów. Firmy produkcyjne, które nie dostosują się do tych wymagań, mogą utracić kontrakty z klientami korporacyjnymi działającymi pod presją własnych zobowiązań ESG.

Kluczowe wymagania

Ramowy model TCFD opiera się na czterech filarach: ładzie korporacyjnym, strategii, zarządzaniu ryzykiem oraz wskaźnikach i celach. Dla firm z sektora produkcyjnego oznacza to konieczność wdrożenia konkretnych procesów i narzędzi raportowych.

• Ujawnienie roli zarządu i kierownictwa w nadzorowaniu ryzyk i szans klimatycznych, w tym wskazanie, który organ decyzyjny odpowiada za kwestie klimatyczne oraz jak często temat ten pojawia się na posiedzeniach rady nadzorczej lub zarządu.
• Identyfikacja i klasyfikacja ryzyk klimatycznych na ryzyka fizyczne (ostre i chroniczne) oraz ryzyka transformacyjne (regulacyjne, technologiczne, rynkowe i reputacyjne), z uwzględnieniem specyfiki procesów produkcyjnych i lokalizacji zakładów.
• Analiza scenariuszowa oceniająca odporność strategii firmy na różne trajektorie zmian klimatu, w tym scenariusz ograniczenia globalnego ocieplenia do 1,5 stopnia Celsjusza zgodnie z celami Porozumienia Paryskiego.
• Integracja ryzyk klimatycznych z ogólnym systemem zarządzania ryzykiem przedsiębiorstwa, tak aby oceny klimatyczne były częścią regularnych procesów audytu i planowania strategicznego.
• Ujawnienie wskaźników emisji gazów cieplarnianych w zakresach Scope 1 (emisje bezpośrednie z własnych instalacji), Scope 2 (emisje z zakupionej energii) oraz Scope 3 (emisje w łańcuchu wartości, w tym od dostawców i w fazie użytkowania produktów).
• Wyznaczenie celów redukcji emisji spójnych z nauką klimatyczną, najlepiej opartych na metodologii Science Based Targets, wraz z harmonogramem ich realizacji i mechanizmami monitorowania postępów.
• Raportowanie wpływu ryzyk i szans klimatycznych na prognozowane przychody, koszty i wartość aktywów, tak aby inwestorzy mogli ocenić finansową istotność zagadnień klimatycznych dla danej spółki.
• Ocena odporności łańcucha dostaw na zakłócenia klimatyczne, ze szczególnym uwzględnieniem kluczowych dostawców surowców i komponentów zlokalizowanych w regionach wysokiego ryzyka.

Kroki wdrożenia w firmie z branży Produkcja

1. Przeprowadzenie wstępnej analizy luk (gap analysis). Należy zebrać istniejące dane dotyczące energii, emisji, zużycia wody i odpadów produkcyjnych, a następnie porównać zakres dostępnych informacji z wymaganiami TCFD. Pozwoli to zidentyfikować obszary wymagające pilnego działania i oszacować nakład pracy niezbędny do pełnego wdrożenia.
2. Wyznaczenie odpowiedzialności na poziomie zarządczym. TCFD wymaga, aby ryzykami klimatycznymi zajmowały się najwyższe organy decyzyjne firmy. W praktyce oznacza to powołanie pełnomocnika ds. klimatu lub przypisanie odpowiedzialności za raportowanie TCFD konkretnemu członkowi zarządu, a także włączenie zagadnień klimatycznych do regulaminów komitetów audytu i ryzyka.
3. Obliczenie śladu węglowego organizacji. Zakłady produkcyjne powinny zinwentaryzować emisje we wszystkich trzech zakresach, korzystając z metodologii GHG Protocol. Szczególną uwagę należy zwrócić na Scope 3, który w branży produkcyjnej często stanowi ponad 70 procent całkowitego śladu węglowego, obejmując zarówno surowce, jak i dystrybucję oraz użytkowanie wyrobów gotowych.
4. Wykonanie analizy scenariuszowej. Firma powinna przetestować swoją strategię biznesową w co najmniej dwóch scenariuszach klimatycznych: scenariuszu transformacyjnym zakładającym szybkie przejście na gospodarkę niskoemisyjną oraz scenariuszu wysokiej temperatury zakładającym nasilenie fizycznych skutków zmian klimatu. Dla producenta stali przykładowy test może obejmować ocenę wpływu ceny uprawnień CO2 na poziomie 150 euro za tonę na marże operacyjne zakładu.
5. Integracja oceny ryzyk klimatycznych z procesami planowania i budżetowania. Wyniki analizy scenariuszowej powinny być regularnie uwzględniane podczas opracowywania planów inwestycyjnych, negocjacji kontraktów z dostawcami energii oraz przy podejmowaniu decyzji o lokalizacji nowych inwestycji produkcyjnych.
6. Wdrożenie systemu zbierania danych klimatycznych. Dane potrzebne do raportowania TCFD muszą być zbierane w sposób systematyczny i audytowalny. Dotyczy to liczników energii elektrycznej i cieplnej, faktur za paliwa, danych z systemów ERP dotyczących zużycia surowców oraz informacji od kluczowych dostawców o ich emisjach.
7. Wyznaczenie celów redukcji emisji i planu dekarbonizacji. Na podstawie zebranych danych i analizy scenariuszowej firma powinna określić ambitne, lecz realistyczne cele redukcji emisji, uwzględniające możliwości technologiczne danego sektora produkcyjnego, harmonogram wymiany parku maszynowego oraz plany zakupu energii ze źródeł odnawialnych.
8. Opracowanie i publikacja raportu TCFD. Raport powinien być sporządzony zgodnie z zaleceniami technicznymi TCFD, a jego treść powinna być spójna z informacjami zawartymi w raporcie rocznym, sprawozdaniu z działalności oraz ewentualnym raporcie zrównoważonego rozwoju. Coraz częściej wymagana jest zewnętrzna weryfikacja danych dotyczących emisji.
9. Regularne aktualizowanie i doskonalenie procesu raportowania. TCFD to zobowiązanie ciągłe, a nie jednorazowy projekt. Firma powinna co roku weryfikować przyjęte założenia scenariuszowe, aktualizować inwentaryzację emisji i monitorować postępy w realizacji wyznaczonych celów klimatycznych.

Najczęstsze pytania

Czy raportowanie TCFD jest obowiązkowe dla firm produkcyjnych w Polsce?

Bezpośrednie przepisy implementujące TCFD jako obowiązek prawny nie funkcjonują jeszcze powszechnie w polskim prawie, jednak regulacja CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) obowiązująca w Unii Europejskiej i wdrożone na jej podstawie Europejskie Standardy Raportowania Zrównoważonego Rozwoju (ESRS) zawierają wymagania w dużym stopniu zbieżne z TCFD. Duże spółki produkcyjne zatrudniające powyżej 250 pracowników lub przekraczające progi obrotów i sumy bilansowej podlegają CSRD, co w praktyce oznacza obowiązek ujawniania informacji klimatycznych zgodnych z duchem TCFD. Niezależnie od formalnych obowiązków, rosnąca presja ze strony banków finansujących działalność produkcyjną i dużych klientów korporacyjnych sprawia, że raportowanie TCFD staje się standardem rynkowym.

Jak mała firma produkcyjna powinna podejść do analizy scenariuszowej, jeśli nie ma wyspecjalizowanego zespołu ESG?

Małe i średnie przedsiębiorstwa produkcyjne mogą skorzystać z uproszczonych narzędzi scenariuszowych, takich jak platforma TCFD Knowledge Hub lub materiały przygotowane przez sektorowe organizacje branżowe. Dobrym punktem startowym jest analiza dwóch kontrastowych scenariuszy: w pierwszym zakładamy gwałtowny wzrost cen energii i surowców węglowych o 50 procent w ciągu pięciu lat, w drugim analizujemy skutki fizyczne dla zakładu w postaci rosnącej liczby dni z temperaturami powyżej 35 stopni Celsjusza wpływających na wydajność pracowników i urządzeń chłodniczych. Nawet tak uproszczone ćwiczenie dostarcza wartościowych informacji do planowania strategicznego.

Jak TCFD ma się do raportowania Scope 3 w branży produkcyjnej?

Rekomendacje TCFD zachęcają do ujawniania emisji Scope 3 zawsze, gdy są one istotne dla oceny ryzyk i szans klimatycznych firmy, a w branży produkcyjnej prawie zawsze tak jest. Zakupy surowców, transport i dystrybucja produktów, użytkowanie wyrobów przez klientów oraz ich utylizacja po zakończeniu cyklu życia składają się na emisje Scope 3, które w firmach produkcyjnych stanowią zazwyczaj zdecydowaną większość całkowitego śladu węglowego. Firmy, które nie raportują Scope 3, narażają się na zarzut niekompletności ujawnień i mogą tracić na atrakcyjności w oczach inwestorów ESG oraz dużych klientów wymagających pełnej transparentności łańcucha dostaw.

Co firma produkcyjna zyskuje na wdrożeniu TCFD poza spełnieniem wymagań regulacyjnych?

Wdrożenie TCFD przynosi wymierne korzyści biznesowe: poprawia zdolność kredytową i obniża koszt finansowania, ponieważ banki i fundusze inwestycyjne coraz częściej oferują korzystniejsze warunki finansowania firmom transparentnym klimatycznie. Analiza scenariuszowa przeprowadzana w ramach TCFD pozwala identyfikować ukryte ryzyka w łańcuchu dostaw, zanim przerodzą się w realne zakłócenia operacyjne. Firmy produkcyjne, które wcześnie wdrożą procesy dekarbonizacji, zyskują przewagę konkurencyjną wobec producentów nieświadomych nadchodzących zmian regulacyjnych i kosztowych. Wreszcie, transparentność klimatyczna wzmacnia relacje z wymagającymi klientami korporacyjnymi, zwłaszcza z sektora motoryzacyjnego, elektronicznego i FMCG, którzy sami raportują Scope 3 i potrzebują wiarygodnych danych od swoich dostawców.

Podsumowanie

TCFD to nie tylko wymóg regulacyjny, lecz przede wszystkim strategiczne narzędzie zarządzania, które pozwala firmom produkcyjnym lepiej rozumieć i kontrolować ryzyka klimatyczne wpływające na ich długoterminową rentowność i pozycję rynkową. Przedsiębiorstwa, które już dziś inwestują w systemy zbierania danych, analizę scenariuszową i transparentne raportowanie, budują odporność operacyjną i finansową na nadchodzące dekady transformacji energetycznej. Nie czekaj na obowiązek prawny, zacznij wdrożenie TCFD teraz i zamień ryzyko klimatyczne w przewagę konkurencyjną swojego zakładu produkcyjnego.