SASB dla Górnictwa

Czym jest SASB?

SASB (Sustainability Accounting Standards Board) to organizacja opracowująca standardy raportowania zrównoważonego rozwoju, które umożliwiają firmom ujawnianie informacji istotnych finansowo w obszarze środowiska, kwestii społecznych i ładu korporacyjnego (ESG). Standardy SASB zostały zaprojektowane z myślą o konkretnych sektorach gospodarki, co oznacza, że każda branża otrzymuje dedykowany zestaw wskaźników dostosowanych do jej specyfiki operacyjnej. Od 2022 roku SASB funkcjonuje w ramach IFRS Foundation jako część Rady Standardów Zrównoważonego Rozwoju (ISSB), co nadaje tym wytycznym jeszcze większe znaczenie na arenie międzynarodowej.

SASB a branża Górnictwo

Sektor górniczy należy do branż o najwyższym profilu ryzyka ESG na świecie, dlatego standardy SASB odgrywają w nim szczególnie istotną rolę. Wydobycie węgla, rud metali, surowców mineralnych oraz kruszyw wiąże się z bezpośrednim i długotrwałym oddziaływaniem na środowisko naturalne — od przekształcenia krajobrazu, przez zanieczyszczenie wód gruntowych, aż po emisję pyłów i gazów cieplarnianych. Inwestorzy instytucjonalni, fundusze emerytalne oraz banki finansujące projekty górnicze coraz częściej wymagają raportowania zgodnego z SASB jako warunku udzielenia finansowania lub utrzymania relacji biznesowych.

W praktyce oznacza to, że polska kopalnia węgla kamiennego lub przedsiębiorstwo wydobywające miedź muszą mierzyć i publicznie ujawniać wskaźniki takie jak ilość odpadów wydobywczych trafiających do składowisk, zużycie wody na tonę urobku czy wskaźnik wypadkowości pracowników pod ziemią. SASB definiuje dla górnictwa konkretne metryki w ramach czterech głównych obszarów tematycznych: bezpieczeństwo pracowników i relacje ze społecznościami lokalnymi, zarządzanie odpadami i rekultywacja, emisje i zużycie energii oraz zarządzanie ryzykiem środowiskowym. Przykładem może być konieczność raportowania całkowitej powierzchni terenów zdegradowanych przez działalność wydobywczą oraz procentu powierzchni objętej aktywnym programem rekultywacji.

Kluczowe wymagania

• Raportowanie emisji gazów cieplarnianych: Ujawnianie emisji bezpośrednich (zakres 1) i pośrednich (zakres 2) w przeliczeniu na jednostkę wydobytego surowca, w tym emisji metanu w kopalniach węgla oraz emisji z floty pojazdów i urządzeń wydobywczych.
• Zarządzanie wodą: Pomiar całkowitego poboru wody, identyfikacja obszarów wysokiego ryzyka wodnego, wskaźnik recyklingu wód procesowych oraz liczba incydentów związanych z zanieczyszczeniem wód powierzchniowych lub gruntowych.
• Gospodarka odpadami wydobywczymi: Raportowanie ilości odpadów niebezpiecznych i innych niż niebezpieczne, procent odpadów kierowanych do recyklingu lub ponownego wykorzystania, a także informacje o składowiskach odpadów i ich stabilności technicznej.
• Bezpieczeństwo i higiena pracy: Wskaźnik wypadków śmiertelnych i ciężkich na milion przepracowanych roboczogodzin, liczba wypadków przy pracy związanych ze specyfiką środowiska podziemnego, programy monitorowania narażenia na pył krzemionkowy i inne substancje szkodliwe.
• Relacje ze społecznościami lokalnymi: Liczba i charakter sporów z lokalną społecznością dotyczących działalności wydobywczej, procent projektów posiadających zatwierdzony plan konsultacji społecznych, kwoty wypłaconych odszkodowań lub inwestycji w lokalną infrastrukturę.
• Rekultywacja i zarządzanie końcem eksploatacji: Ujawnianie zobowiązań finansowych na rekultywację, stan rezerw finansowych przeznaczonych na przywrócenie terenów poeksploatacyjnych do stanu pierwotnego lub alternatywnego użytkowania.
• Zarządzanie ryzykiem klimatycznym: Ocena ryzyka fizycznego (np. podtopienia wyrobisk w wyniku ekstremalnych opadów) oraz ryzyka transformacyjnego związanego z rosnącymi cenami uprawnień do emisji CO2 i zmianami regulacyjnymi w polityce energetycznej.
• Etyka łańcucha dostaw: Weryfikacja pochodzenia surowców, ze szczególnym uwzględnieniem wymogów dotyczących minerałów z obszarów konfliktów zbrojnych, zgodna z regulacją UE w sprawie minerałów z regionów ogarniętych konfliktami.

Kroki wdrożenia w firmie z branży Górnictwo

1. Analiza luki i mapowanie wymagań: Przeprowadź szczegółową analizę różnicy między aktualnie gromadzonymi danymi a wymaganiami standardu SASB dla sektora górniczego. Zidentyfikuj wszystkie wskaźniki wymagane przez standard EM-MM (Metals and Mining) lub EM-CO (Coal Operations) i sprawdź, które z nich są już mierzone w ramach wewnętrznych systemów zarządzania środowiskowego, a które wymagają wdrożenia nowych procesów pomiarowych.
2. Powołanie zespołu odpowiedzialnego za raportowanie ESG: Wyznacz interdyscyplinarny zespół obejmujący przedstawicieli działu ochrony środowiska, BHP, finansów, komunikacji i zarządu. W strukturach większych przedsiębiorstw górniczych warto rozważyć powołanie dedykowanego stanowiska ESG Managera lub skorzystanie z usług zewnętrznego doradcy posiadającego certyfikację w zakresie standardów SASB i GRI.
3. Budowa systemu zbierania danych: Wdróż lub dostosuj istniejące systemy informatyczne do automatycznego gromadzenia danych niezbędnych do obliczania wskaźników SASB. W praktyce oznacza to integrację systemów monitoringu emisji, systemu zarządzania dokumentacją BHP, ewidencji odpadów prowadzonej zgodnie z polskim Rejestrem BDO oraz danych z systemów SCADA stosowanych w automatyzacji procesów wydobywczych.
4. Walidacja i weryfikacja danych: Przed pierwszą publikacją raportu zleć niezależną weryfikację zebranych danych zewnętrznemu audytorowi posiadającemu odpowiednie kompetencje. W Polsce weryfikację taką mogą przeprowadzać jednostki akredytowane przez Polskie Centrum Akredytacji w zakresie weryfikacji raportów emisji gazów cieplarnianych.
5. Opracowanie raportu zrównoważonego rozwoju: Przygotuj raport w formacie zgodnym z wymaganiami SASB, uwzględniając tabelaryczne zestawienie wszystkich wymaganych wskaźników wraz z metodologią ich obliczania. Raport powinien zawierać informacje o kontekście biznesowym, strategii zarządzania ryzykami ESG oraz planach poprawy wyników w kolejnych okresach sprawozdawczych.
6. Integracja z procesami podejmowania decyzji: Włącz wskaźniki SASB do wewnętrznych procesów zarządczych — raportowania dla rady nadzorczej, oceny projektów inwestycyjnych oraz systemów premiowania kadry kierowniczej. Dopiero gdy dane ESG wpływają na rzeczywiste decyzje biznesowe, raportowanie przestaje być formalnością i zaczyna generować realną wartość.
7. Komunikacja z interesariuszami: Udostępnij raport inwestorom, bankom finansującym, lokalnym społecznościom i organom regulacyjnym. Rozważ organizację spotkań informacyjnych z mieszkańcami gmin, na terenie których prowadzona jest działalność wydobywcza, oraz publikację skróconej wersji raportu w przystępnym języku.
8. Ciągłe doskonalenie: Ustal roczny cykl przeglądu wskaźników, monitoruj zmiany w standardach ISSB wynikające z aktualizacji wytycznych SASB i dostosowuj system raportowania do nowych wymogów. Śledź praktyki najlepszych firm w branży górniczej na świecie, takich jak Rio Tinto, BHP czy KGHM Polska Miedź, i czerpaj inspiracje z ich doświadczeń.

Najczęstsze pytania

Czy SASB jest obowiązkowe dla polskich firm górniczych?
Bezpośrednio standardy SASB nie mają charakteru obowiązkowego na mocy polskiego prawa. Jednak dyrektywa CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive), która weszła w życie w UE, wymaga od dużych przedsiębiorstw raportowania zgodnego z europejskimi standardami ESRS — a te są w znacznej mierze kompatybilne ze wskaźnikami SASB. Dodatkowo wiele firm górniczych jest zobowiązanych do raportowania SASB przez swoich inwestorów zagranicznych, akcjonariuszy lub banki kredytujące działalność.

Jak długo trwa wdrożenie SASB w firmie górniczej?
Czas wdrożenia zależy od dojrzałości organizacji w zakresie zarządzania danymi środowiskowymi i BHP. Firmy posiadające systemy zarządzania środowiskowego zgodne z ISO 14001 oraz systemy BHP według ISO 45001 mogą zakończyć wdrożenie w ciągu sześciu do dwunastu miesięcy. Organizacje rozpoczynające od podstaw powinny zaplanować od osiemnastu do dwudziestu czterech miesięcy na pełne wdrożenie, uwzględniając czas potrzebny na budowę systemów gromadzenia danych, szkolenia pracowników i przeprowadzenie pierwszego audytu weryfikacyjnego.

Jakie koszty wiążą się z wdrożeniem raportowania SASB w górnictwie?
Koszty wdrożenia są bardzo zróżnicowane i zależą od wielkości przedsiębiorstwa, liczby kopalni lub zakładów wydobywczych oraz aktualnego stanu systemów informatycznych. Dla średniej wielkości spółki górniczej można szacować koszty początkowe w przedziale od kilkuset tysięcy do kilku milionów złotych, obejmujące licencje na oprogramowanie ESG, usługi doradcze, koszty audytu i szkolenia personelu. Jednak inwestycja ta zwraca się poprzez lepszy dostęp do finansowania, niższe koszty ubezpieczeń i wzrost zaufania inwestorów.

Czy mała kopalnia lub spółka wydobywcza również powinna wdrożyć SASB?
Formalne obowiązki raportowania CSRD dotyczą przede wszystkim dużych przedsiębiorstw, jednak nawet mniejsze firmy górnicze mogą odnieść korzyści z dobrowolnego wdrożenia SASB. Raportowanie ESG staje się standardowym wymogiem w przetargach publicznych, procedurach udzielania kredytów inwestycyjnych oraz w relacjach z zagranicznymi kontrahentami. Małe i średnie firmy mogą rozpocząć od uproszczonego raportowania wybranych, najbardziej istotnych wskaźników, a następnie stopniowo rozszerzać zakres ujawnień.

Podsumowanie

Wdrożenie standardów SASB w branży górniczej to nie tylko odpowiedź na rosnące wymogi regulacyjne i oczekiwania inwestorów — to strategiczna inwestycja w długoterminową konkurencyjność i wiarygodność przedsiębiorstwa na rynku. Firmy, które już dziś budują solidne fundamenty raportowania ESG, zyskują przewagę w dostępie do kapitału, obniżają ryzyko operacyjne i budują trwalsze relacje ze społecznościami lokalnymi oraz organami regulacyjnymi. Skontaktuj się z doradcą ds. zrównoważonego rozwoju i zacznij mapowanie wymagań SASB dla swojego przedsiębiorstwa — pierwszy krok jest zawsze najtrudniejszy, ale efekty długofalowe są warte tej inwestycji.