CSRD i DMA dla Ochrony zdrowia

Czym jest CSRD / DMA?

Dyrektywa CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) to unijne rozporządzenie, które nakłada na przedsiębiorstwa obowiązek szczegółowego raportowania danych dotyczących zrównoważonego rozwoju. Kluczowym elementem CSRD jest mechanizm DMA, czyli Double Materiality Assessment (Podwójna Ocena Istotności), który wymaga od firm analizy zarówno wpływu ich działalności na środowisko i społeczeństwo, jak i wpływu czynników ESG na kondycję finansową organizacji. Nowe przepisy obejmują stopniowo kolejne grupy przedsiębiorstw, a od 2026 roku dotyczą również dużych firm spoza Unii Europejskiej działających na rynku wspólnotowym.

CSRD / DMA a branża Ochrona zdrowia

Sektor ochrony zdrowia jest jednym z najbardziej zasobochłonnych sektorów gospodarki. Szpitale, kliniki, laboratoria diagnostyczne i firmy farmaceutyczne generują znaczne ilości odpadów medycznych, zużywają ogromne ilości energii elektrycznej oraz wody, a ich łańcuchy dostaw obejmują setki dostawców na całym świecie. Z tego powodu CSRD i proces DMA mają dla tej branży szczególne znaczenie.

Podmioty lecznicze zatrudniające powyżej 250 pracowników lub przekraczające określone progi przychodowe są bezpośrednio objęte obowiązkiem raportowania. W praktyce dotyczy to większości szpitali wojewódzkich, dużych sieci klinik prywatnych, producentów wyrobów medycznych oraz dystrybutorów leków. Nawet mniejsze podmioty mogą odczuć wpływ regulacji pośrednio, gdy ich partnerzy biznesowi zaczną wymagać danych ESG w ramach własnych raportów.

Przykładowo, szpital kliniczny musi w ramach DMA ocenić, jak jego działalność wpływa na lokalne środowisko naturalne (emisje z kotłowni, odpady niebezpieczne, zużycie wody w sterylizacji), a jednocześnie przeanalizować, jak zmiany klimatyczne mogą zakłócić ciągłość dostaw leków lub wpłynąć na koszty energii. Producent sprzętu medycznego z kolei musi wykazać, w jaki sposób zarządza emisjami w całym łańcuchu wartości, od pozyskania surowców po utylizację zużytych urządzeń.

Dla firm farmaceutycznych szczególnie istotna jest kwestia dostępu do leków i ich przystępności cenowej, która w ramach CSRD wchodzi w zakres tematów społecznych (wymiar S w ESG). Raportowanie musi uwzględniać politykę cenową, dostępność terapii w krajach rozwijających się oraz etykę badań klinicznych.

Kluczowe wymagania

Podmioty z branży ochrony zdrowia objęte dyrektywą CSRD muszą spełnić szereg konkretnych wymagań. Poniżej przedstawiamy najważniejsze z nich:

• Przeprowadzenie Podwójnej Oceny Istotności (DMA) — identyfikacja tematów zrównoważonego rozwoju istotnych zarówno z perspektywy wpływu organizacji na otoczenie (impact materiality), jak i z perspektywy ryzyk i szans finansowych dla samej organizacji (financial materiality). Dla szpitala oznacza to analizę takich obszarów jak gospodarka odpadami medycznymi, efektywność energetyczna budynków czy dobrostan personelu medycznego.
• Raportowanie zgodne ze standardami ESRS — raporty muszą być przygotowane według Europejskich Standardów Raportowania Zrównoważonego Rozwoju (European Sustainability Reporting Standards), obejmujących kwestie środowiskowe, społeczne i ładu korporacyjnego. Dla sektora zdrowia kluczowe są zwłaszcza standardy dotyczące emisji (ESRS E1), zanieczyszczeń (ESRS E2), zasobów wodnych (ESRS E4) oraz warunków pracy (ESRS S1).
• Ujawnianie danych o emisjach w zakresach 1, 2 i 3 — obejmuje emisje bezpośrednie (np. z kotłowni szpitalnej, floty karetek), pośrednie energetyczne (zakupiona energia elektryczna i cieplna) oraz emisje w łańcuchu wartości (transport leków, produkcja wyrobów jednorazowych, dojazdy pracowników).
• Opis strategii i celów klimatycznych — organizacja musi przedstawić, w jaki sposób planuje ograniczyć swój wpływ na środowisko, wraz z mierzalnymi celami i harmonogramem. Dla szpitali może to oznaczać plan termomodernizacji budynków, przejście na odnawialne źródła energii lub redukcję zużycia jednorazowych materiałów medycznych.
• Informacje o łańcuchu dostaw — raport musi zawierać dane o praktykach ESG dostawców. W przypadku podmiotów medycznych dotyczy to producentów leków, dostawców sprzętu, firm utylizujących odpady oraz podwykonawców usług (catering, pranie, sprzątanie).
• Polityka dotycząca pracowników i praw człowieka — w sektorze ochrony zdrowia szczególnie istotne są dane o warunkach pracy personelu medycznego, w tym obciążeniu pracą, wynagrodzeniach, bezpieczeństwie i zdrowiu psychicznym pracowników narażonych na wypalenie zawodowe.
• Audyt zewnętrzny raportu — dane ESG muszą podlegać niezależnej weryfikacji (atestacji), początkowo w ograniczonym zakresie (limited assurance), a docelowo w zakresie racjonalnej pewności (reasonable assurance).
• Publikacja w formacie cyfrowym XHTML — raport musi być otagowany w standardzie ESEF/iXBRL, co umożliwia maszynowe przetwarzanie danych przez regulatorów i inwestorów.

Kroki wdrożenia w firmie z branży Ochrona zdrowia

Wdrożenie wymagań CSRD/DMA to proces wieloetapowy, który wymaga zaangażowania zarządu, działów operacyjnych i specjalistów ds. zrównoważonego rozwoju. Poniżej przedstawiamy rekomendowaną ścieżkę działania:

1. Sprawdź, czy Twoja organizacja podlega obowiązkowi raportowania. Zweryfikuj progi dotyczące liczby pracowników (powyżej 250), przychodów netto (powyżej 50 mln EUR) oraz sumy bilansowej (powyżej 25 mln EUR). Pamiętaj, że progi te mogą dotyczyć całej grupy kapitałowej, a nie tylko pojedynczego podmiotu. Wiele dużych szpitali i sieci klinik przekracza te wartości.
2. Powołaj zespół ds. raportowania ESG. Wyznacz koordynatora projektu i zaangażuj przedstawicieli kluczowych działów: administracji, finansów, HR, zamówień publicznych, działu technicznego oraz zarządzania jakością. W podmiotach leczniczych warto włączyć również pełnomocnika ds. praw pacjenta i specjalistę ds. BHP.
3. Przeprowadź Podwójną Ocenę Istotności (DMA). Zidentyfikuj wszystkich interesariuszy (pacjenci, personel, NFZ, dostawcy, społeczność lokalna, regulatorzy) i przeprowadź z nimi konsultacje. Na tej podstawie określ, które tematy ESRS są istotne dla Twojej organizacji. W przypadku szpitala z dużym prawdopodobieństwem istotne będą: emisje gazów cieplarnianych, gospodarka odpadami, zużycie wody, warunki pracy personelu oraz bezpieczeństwo pacjentów.
4. Przeprowadź inwentaryzację danych i zidentyfikuj luki. Określ, jakie dane są już zbierane (np. zużycie energii z faktur, ilość odpadów medycznych z kart przekazania), a jakich brakuje. Typowe luki w sektorze zdrowia to brak danych o emisjach zakresu 3 (np. emisje związane z dojazdami pacjentów czy produkcją zakupionych leków) oraz brak systematycznych pomiarów zużycia wody w poszczególnych oddziałach.
5. Wdróż systemy zbierania i zarządzania danymi ESG. Ręczne zbieranie danych w arkuszach kalkulacyjnych jest podatne na błędy i niewystarczające przy skali danych wymaganych przez CSRD. Wdróż dedykowane narzędzie do zarządzania danymi ESG, które umożliwi automatyczne pobieranie danych z systemów szpitalnych (HIS, ERP), kalkulację emisji oraz generowanie raportów w wymaganym formacie.
6. Oblicz ślad węglowy organizacji. Na podstawie zebranych danych wylicz emisje w zakresach 1, 2 i 3. Dla podmiotów medycznych zakres 3 jest zwykle najobszerniejszy i obejmuje m.in. zakupione dobra i usługi (leki, wyroby jednorazowe, odczynniki laboratoryjne), transport i dystrybucję, dojazdy pracowników oraz zagospodarowanie odpadów.
7. Opracuj strategię dekarbonizacji i cele redukcyjne. Na podstawie wyników inwentaryzacji emisji opracuj plan działań redukcyjnych z konkretnymi celami. Przykładowe działania: termomodernizacja budynków szpitalnych, instalacja paneli fotowoltaicznych, wymiana floty ambulansów na pojazdy niskoemisyjne, ograniczenie stosowania gazów anestetycznych o wysokim potencjale cieplarnianym (desfluran, podtlenek azotu) czy przejście na systemy wielorazowe tam, gdzie to bezpieczne.
8. Przygotuj pierwszy raport i poddaj go weryfikacji. Sporządź raport zgodnie ze standardami ESRS, uwzględniając wyniki DMA. Przed publikacją zlecaj audyt zewnętrzny uprawnionemu biegłemu rewidentowi. Publikuj raport jako część sprawozdania z działalności w formacie XHTML.
9. Ustanów proces ciągłego doskonalenia. CSRD to nie jednorazowy projekt, lecz coroczny obowiązek. Wbuduj raportowanie ESG w cykl zarządzania organizacją, wyznacz KPI, regularnie aktualizuj ocenę istotności i rozszerzaj zakres zbieranych danych w kolejnych latach.

Najczęstsze pytania

Czy publiczne szpitale również podlegają CSRD?

Tak, dyrektywa CSRD dotyczy zarówno podmiotów prywatnych, jak i publicznych, o ile spełniają kryteria wielkości. Duże szpitale kliniczne, wojewódzkie i uniwersyteckie, które przekraczają progi zatrudnienia i przychodów, są objęte obowiązkiem raportowania na równi z przedsiębiorstwami prywatnymi. Warto podkreślić, że nawet mniejsze podmioty publiczne mogą zostać poproszone o dostarczenie danych ESG przez swoich kontrahentów objętych dyrektywą.

Od kiedy podmioty z branży ochrony zdrowia muszą raportować?

Harmonogram wdrożenia zależy od wielkości organizacji. Duże jednostki zainteresowania publicznego (np. spółki giełdowe) raportują za rok 2024. Pozostałe duże przedsiębiorstwa, w tym większość szpitali i sieci klinik, rozpoczynają raportowanie za rok 2025, z publikacją raportu w 2026. Notowane MŚP mają czas do raportowania za rok 2026, z możliwością odroczenia o dwa lata.

Czym różni się DMA od tradycyjnej oceny istotności?

Tradycyjna ocena istotności (single materiality) bada jedynie wpływ czynników ESG na wyniki finansowe firmy. Podwójna Ocena Istotności (DMA) wymaga dodatkowo analizy wpływu organizacji na środowisko i społeczeństwo. Dla szpitala oznacza to nie tylko pytanie "Jak zmiana klimatu wpłynie na nasze koszty?", ale również "Jak nasza działalność wpływa na klimat?". Temat jest uznawany za istotny, jeśli spełnia choć jedno z tych kryteriów.

Jakie kary grożą za brak raportowania lub raportowanie niezgodne z CSRD?

Sankcje są ustalane na poziomie poszczególnych państw członkowskich UE. W Polsce przewidywane kary obejmują grzywny finansowe, odpowiedzialność członków zarządu za nieprawdziwe dane oraz potencjalne konsekwencje reputacyjne. Brak raportu ESG może również utrudnić pozyskiwanie finansowania, ponieważ instytucje finansowe coraz częściej uwzględniają dane CSRD w ocenie ryzyka kredytowego.

Podsumowanie

Dyrektywa CSRD i mechanizm Podwójnej Oceny Istotności (DMA) stawiają przed sektorem ochrony zdrowia realne wymagania, których spełnienie wymaga systematycznego podejścia i odpowiednich narzędzi. Wczesne rozpoczęcie prac nad raportowaniem ESG to nie tylko konieczność regulacyjna, ale również szansa na optymalizację kosztów operacyjnych, poprawę warunków pracy personelu medycznego i budowanie zaufania wśród pacjentów, partnerów i instytucji finansujących. Nie czekaj na ostatni moment. Rozpocznij proces wdrożenia już teraz, aby Twoja organizacja była przygotowana na nadchodzące obowiązki sprawozdawcze.