EU ETS dla Transportu i logistyki

Czym jest EU ETS?

EU ETS (European Union Emissions Trading System), czyli Europejski System Handlu Emisjami, to największy na świecie rynek uprawnień do emisji dwutlenku węgla, funkcjonujący w Unii Europejskiej od 2005 roku. System opiera się na zasadzie „cap and trade" — Komisja Europejska ustala górny limit łącznych emisji gazów cieplarnianych dla objętych nim sektorów, a przedsiębiorstwa kupują lub otrzymują uprawnienia do emisji, którymi mogą następnie handlować na rynku. Od 2027 roku wchodzi w życie rozszerzony system ETS2, który obejmie między innymi transport drogowy i budownictwo, co oznacza rewolucyjną zmianę dla całej branży logistycznej w Europie.

EU ETS a branża Transport i logistyka

Sektor transportu i logistyki odpowiada za niemal jedną czwartą całkowitych emisji CO2 w Unii Europejskiej, z czego zdecydowana większość pochodzi z transportu drogowego. To właśnie dlatego Unia Europejska zdecydowała się rozszerzyć system handlu emisjami na ten sektor w ramach pakietu „Fit for 55". Dla firm transportowych i logistycznych oznacza to fundamentalną zmianę modelu operacyjnego i finansowego.

Firmy kurierskie obsługujące codzienną dystrybucję towarów na terenie Polski i Europy będą musiały uwzględniać koszt uprawnień do emisji w swoich kalkulacjach cenowych. Przedsiębiorstwa zarządzające flotami ciężarówek o łącznej masie powyżej 3,5 tony będą zobowiązane do raportowania i rozliczania emisji ze spalania paliw. Operatorzy magazynów i centrów logistycznych, którzy eksploatują własny tabor transportowy, staną przed koniecznością monitorowania zużycia oleju napędowego i gazu na każdym odcinku łańcucha dostaw.

W praktyce oznacza to, że firma logistyczna obsługująca dziennie 500 przesyłek przy użyciu 20 pojazdów dostawczych musi teraz precyzyjnie śledzić każdy litr spalonego paliwa i przekładać go na ekwiwalent CO2, aby następnie nabyć odpowiednią liczbę uprawnień na rynku ETS2. Szacuje się, że koszt uprawnień może wynosić od 25 do 50 euro za tonę CO2 w pierwszych latach funkcjonowania systemu, co przy dużej flocie przełoży się na miliony złotych dodatkowych kosztów rocznie.

Kluczowe wymagania

• Obowiązek raportowania emisji: Każda firma transportowa i logistyczna objęta ETS2 musi prowadzić szczegółową ewidencję ilości spalonego paliwa (oleju napędowego, benzyny, LNG, CNG) i przeliczać je na tony ekwiwalentu CO2 zgodnie z metodologią określoną w rozporządzeniu wykonawczym Komisji Europejskiej.
• Nabywanie uprawnień do emisji: Przedsiębiorstwa są zobowiązane do zakupu uprawnień (EUA — European Union Allowances) odpowiadających faktycznym emisjom w danym roku rozliczeniowym. Uprawnienia można kupować na aukcjach organizowanych przez platformy giełdowe lub na rynku wtórnym.
• Roczne umorzenie uprawnień: Do 30 września każdego roku firma musi umorzyć liczbę uprawnień odpowiadającą jej rzeczywistym emisjom z poprzedniego roku kalendarzowego — brak umorzenia grozi karą finansową wynoszącą 100 euro za każdą tonę CO2 powyżej posiadanych uprawnień.
• Weryfikacja danych przez akredytowanego weryfikatora: Raporty dotyczące emisji muszą być weryfikowane przez niezależny podmiot akredytowany przez Polskie Centrum Akredytacji lub odpowiedni organ w kraju siedziby przedsiębiorstwa.
• Plan monitorowania emisji: Każde przedsiębiorstwo musi opracować i złożyć do właściwego organu krajowego zatwierdzony plan monitorowania, określający metody pomiaru i obliczania emisji ze wszystkich źródeł objętych systemem.
• Rejestracja w krajowym rejestrze uprawnień: Firma musi założyć konto w Krajowym Rejestrze Uprawnień do Emisji (KRUE) prowadzonym przez Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE), aby móc nabywać, zbywać i umarzać uprawnienia.
• Obowiązek dla dystrybutorów paliw: W modelu ETS2 obowiązek formalny spoczywa przede wszystkim na podmiotach wprowadzających paliwa do obrotu, jednak koszty są przerzucane na użytkowników końcowych — firmy transportowe muszą więc uwzględniać ten element w negocjacjach umów na dostawy paliwa.

Kroki wdrożenia w firmie z branży Transport i logistyka

1. Przeprowadzenie audytu emisji i oceny zakresu objęcia systemem. Pierwszym krokiem jest dokładna analiza, czy i w jakim zakresie przedsiębiorstwo podlega obowiązkowi raportowania w ramach ETS2. Należy zinwentaryzować wszystkie pojazdy w flocie, rodzaje i ilości zużywanych paliw oraz określić granicę organizacyjną — czyli zdecydować, czy raportowanie obejmuje wyłącznie własny tabor, czy również flotę podwykonawców.
2. Wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za compliance klimatyczny. W firmie powinien zostać wskazany dedykowany koordynator lub zespół ds. EU ETS, odpowiedzialny za monitorowanie przepisów, kontakt z KOBiZE, zarządzanie rejestrem uprawnień i przygotowanie rocznych raportów. W większych organizacjach warto rozważyć zewnętrzne doradztwo specjalistycznej kancelarii środowiskowej.
3. Opracowanie i wdrożenie systemu monitorowania zużycia paliwa. Konieczne jest wdrożenie precyzyjnych narzędzi do śledzenia zużycia paliwa na poziomie każdego pojazdu — telematyka GPS zintegrowana z systemem zarządzania flotą (TMS) umożliwia automatyczne zbieranie danych niezbędnych do obliczeń emisji. Dane powinny być archiwizowane przez minimum pięć lat.
4. Przygotowanie i złożenie planu monitorowania emisji. Na podstawie zebranych danych należy opracować plan monitorowania zgodny z wymogami rozporządzenia wykonawczego Komisji Europejskiej i przedłożyć go do zatwierdzenia przez właściwy organ — w Polsce jest to KOBiZE lub Instytut Ochrony Środowiska.
5. Rejestracja w Krajowym Rejestrze Uprawnień do Emisji. Firma składa wniosek o otwarcie konta operatora w KRUE, przesyłając wymagane dokumenty rejestracyjne. Konto umożliwia zakup uprawnień na aukcjach Europejskiej Platformy Aukcyjnej (EEX lub ICE) oraz ich przechowywanie i umarzanie.
6. Opracowanie strategii zarządzania ryzykiem cenowym uprawnień. Ceny uprawnień EUA podlegają wahaniom rynkowym — w 2023 roku oscylowały między 60 a 100 euro za tonę CO2. Firma powinna wypracować politykę hedgingu, czyli zabezpieczenia przed wzrostem cen, np. przez zakup uprawnień z wyprzedzeniem lub zawieranie kontraktów terminowych.
7. Wdrożenie działań redukcji emisji i optymalizacji floty. Samo zakupywanie uprawnień to koszt, który można ograniczyć przez realne zmniejszenie emisji: modernizację floty na pojazdy elektryczne lub wodorowe, optymalizację tras i załadunków, szkolenia z eco-drivingu, a także przejście na biopaliwa lub paliwa syntetyczne. Każda zaoszczędzona tona CO2 to realne oszczędności finansowe.
8. Zlecenie niezależnej weryfikacji raportu emisji. Przed złożeniem rocznego raportu do rejestru konieczna jest jego weryfikacja przez akredytowanego weryfikatora. Warto nawiązać stałą współpracę z firmą weryfikującą, aby zapewnić zgodność metodologii i uniknąć błędów skutkujących sankcjami finansowymi.

Najczęstsze pytania

Od kiedy dokładnie firmy transportowe i logistyczne będą objęte EU ETS2?
Zgodnie z dyrektywą EU ETS2 (Dyrektywa 2023/959), system ETS2 dla transportu drogowego i budynków wejdzie w życie od 1 stycznia 2027 roku. Pierwsze roczne raporty dotyczące emisji będą składane za rok 2027, a pierwsze umorzenie uprawnień nastąpi we wrześniu 2028 roku. Jednakże Komisja Europejska zastrzegła możliwość przesunięcia tego terminu o rok — do 2028 — jeśli ceny energii okażą się wyjątkowo wysokie. To oznacza, że firmy transportowe mają około dwóch lat na przygotowanie systemów monitorowania i strategii compliance.

Czy małe firmy transportowe z jednym lub kilkoma pojazdami również podlegają ETS2?
W modelu ETS2 obowiązek formalny spoczywa na dystrybutorach paliw, a nie bezpośrednio na użytkownikach końcowych, takich jak kierowcy czy właściciele małych flot. Oznacza to, że koszt uprawnień będzie wliczony w cenę paliwa na stacji benzynowej — tak jak dziś wliczony jest podatek akcyzowy. Małe firmy transportowe nie muszą samodzielnie rejestrować się w systemie ETS2, ale muszą liczyć się z wyraźnym wzrostem kosztów paliwa, szacowanym na 10-20 groszy za litr oleju napędowego w pierwszych latach funkcjonowania systemu.

Jak obliczyć, ile uprawnień EU ETS2 będzie potrzebować moja firma?
Obliczenie zapotrzebowania na uprawnienia jest stosunkowo proste: zużycie paliwa w litrach należy pomnożyć przez współczynnik emisji właściwy dla danego rodzaju paliwa, a następnie przeliczyć na tony CO2. Dla oleju napędowego współczynnik emisji wynosi około 2,65 kg CO2 na litr, co oznacza, że flota zużywająca 100 000 litrów oleju rocznie emituje około 265 ton CO2 i potrzebuje 265 uprawnień EUA. Przy cenie 50 euro za uprawnienie daje to 13 250 euro rocznie — kwotę, którą warto uwzględnić już teraz w planowaniu finansowym i budżetowaniu na kolejne lata.

Czy inwestycja w elektryczne pojazdy dostawcze zwolni firmę z obowiązków ETS2?
Tak — pojazdy elektryczne nie spalają paliw kopalnych, więc nie generują bezpośrednich emisji CO2 i tym samym nie są objęte kosztami ETS2. Przejście na flotę elektryczną lub wodorową jest jednocześnie najskuteczniejszą strategią redukcji ekspozycji finansowej na rosnące ceny uprawnień. Wiele firm logistycznych już teraz — przed wejściem w życie ETS2 — planuje wymianę floty, korzystając z unijnych funduszy wspierających zieloną transformację, w tym programu CEF Transport czy Funduszu Modernizacyjnego. Warto jednak pamiętać, że całkowita elektryfikacja floty ciężarowej jest procesem wieloletnim i wymaga równoległego planowania infrastruktury ładowania.

Podsumowanie

EU ETS2 to jedno z najbardziej przełomowych wyzwań regulacyjnych, przed którymi stoi branża transportu i logistyki w nadchodzących latach — jednak firmy, które już teraz podejmą działania przygotowawcze, zyskają przewagę konkurencyjną i unikną kosztownych błędów w pierwszych latach funkcjonowania systemu. Wdrożenie systemu monitorowania emisji, rejestracja w KRUE i opracowanie strategii zarządzania uprawnieniami to inwestycje, które szybko się zwrócą w postaci optymalizacji kosztów operacyjnych i pewności prawnej. Nie czekaj na ostatnią chwilę — skonsultuj się ze specjalistą ds. compliance klimatycznego i zacznij przygotowania do EU ETS2 już dziś, zanim rosnące koszty uprawnień zaskoczą twoją firmę nieprzygotowaną.