CS3D dla Ochrony zdrowia

Czym jest CS3D?

CS3D, czyli Corporate Sustainability Due Diligence Directive (Dyrektywa w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju), to regulacja Unii Europejskiej nakładająca na duże przedsiębiorstwa obowiązek identyfikowania, zapobiegania i łagodzenia negatywnych skutków ich działalności dla praw człowieka i środowiska naturalnego. Dyrektywa obejmuje nie tylko bezpośrednią działalność firmy, ale również cały łańcuch wartości, w tym dostawców, podwykonawców i partnerów biznesowych. CS3D stanowi przełomowy krok w kierunku odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej na terenie Unii Europejskiej, wprowadzając konkretne mechanizmy egzekwowania i sankcje za nieprzestrzeganie wymogów.

CS3D a branża Ochrona zdrowia

Branża ochrony zdrowia jest jednym z sektorów, w których wdrożenie wymogów CS3D ma szczególne znaczenie. Szpitale, kliniki, firmy farmaceutyczne, producenci wyrobów medycznych oraz dystrybutorzy sprzętu medycznego operują w ramach rozbudowanych, globalnych łańcuchów dostaw, które niosą ze sobą istotne ryzyka zarówno dla praw człowieka, jak i dla środowiska.

Produkcja leków i substancji czynnych odbywa się w znacznej mierze w krajach Azji Południowo-Wschodniej, gdzie warunki pracy w zakładach chemicznych i farmaceutycznych bywają dalekie od europejskich standardów. Wydobycie surowców mineralnych wykorzystywanych w urządzeniach diagnostycznych, implantach czy sprzęcie elektronicznym wiąże się z ryzykiem pracy przymusowej i degradacji środowiska w krajach rozwijających się. Produkcja jednorazowych wyrobów medycznych, takich jak rękawiczki, strzykawki czy odzież ochronna, niejednokrotnie była powiązana z przypadkami wyzysku pracowników, co udokumentowały liczne raporty organizacji pozarządowych.

Sektor ochrony zdrowia generuje również istotny ślad środowiskowy. Szpitale należą do najbardziej energochłonnych budynków użyteczności publicznej. Odpady medyczne, w tym odpady niebezpieczne, wymagają specjalistycznej utylizacji. Produkcja farmaceutyczna wiąże się z emisją zanieczyszczeń do wody i powietrza, a transport leków w kontrolowanej temperaturze pochłania znaczne ilości energii. Wszystkie te aspekty wchodzą w zakres analizy należytej staranności wymaganej przez CS3D.

Dyrektywa dotyczy bezpośrednio dużych podmiotów leczniczych, grup szpitalnych, koncernów farmaceutycznych oraz dystrybutorów sprzętu medycznego spełniających kryteria progowe. Jednak jej wpływ odczują również mniejsze firmy, które jako dostawcy lub podwykonawcy będą zobowiązane do spełniania wymogów stawianych przez swoich większych partnerów biznesowych.

Kluczowe wymagania

CS3D nakłada na przedsiębiorstwa z branży ochrony zdrowia szereg konkretnych obowiązków, które należy wdrożyć w sposób systematyczny i udokumentowany:

• Identyfikacja negatywnych skutków — przeprowadzenie kompleksowej analizy całego łańcucha wartości pod kątem rzeczywistych i potencjalnych negatywnych skutków dla praw człowieka i środowiska. W przypadku podmiotów medycznych obejmuje to audyt dostawców leków, wyrobów medycznych, sprzętu diagnostycznego, materiałów jednorazowych oraz usług wsparcia (catering, pranie, utylizacja odpadów).
• Zapobieganie i łagodzenie skutków — opracowanie i wdrożenie planów działania mających na celu eliminację lub minimalizację zidentyfikowanych ryzyk. Dla szpitali może to oznaczać zmianę dostawcy rękawiczek jednorazowych na producenta posiadającego certyfikat odpowiedzialnych warunków pracy lub wprowadzenie wymogów środowiskowych w procedurach przetargowych.
• Polityka należytej staranności — przyjęcie i opublikowanie formalnej polityki opisującej podejście firmy do należytej staranności, w tym zakres odpowiedzialności, procedury identyfikacji ryzyk oraz mechanizmy reagowania na naruszenia.
• Mechanizm skargowy — ustanowienie dostępnego kanału umożliwiającego pracownikom, społecznościom lokalnym, pacjentom i innym interesariuszom zgłaszanie obaw dotyczących negatywnych skutków działalności przedsiębiorstwa. W placówkach medycznych mechanizm ten musi uwzględniać specyfikę relacji pacjent-placówka oraz ochronę danych wrażliwych.
• Monitorowanie skuteczności — regularna ocena wdrożonych środków zapobiegawczych i naprawczych, w tym okresowe audyty dostawców, przegląd wskaźników środowiskowych oraz aktualizacja analizy ryzyka w odpowiedzi na zmiany w łańcuchu dostaw.
• Publiczne raportowanie — coroczne publikowanie informacji o prowadzonych działaniach z zakresu należytej staranności, zidentyfikowanych ryzykach, podjętych krokach naprawczych oraz ich skuteczności.
• Integracja z zarządzaniem — włączenie aspektów należytej staranności do procesów decyzyjnych na poziomie zarządu i kadry kierowniczej, w tym powiązanie wynagrodzenia zmiennego członków zarządu z realizacją celów zrównoważonego rozwoju.
• Plan transformacji klimatycznej — opracowanie planu zapewniającego zgodność modelu biznesowego i strategii firmy z celem ograniczenia globalnego ocieplenia do 1,5 stopnia Celsjusza, co w branży medycznej przekłada się na dekarbonizację budynków szpitalnych, optymalizację logistyki farmaceutycznej i redukcję odpadów medycznych.

Kroki wdrożenia w firmie z branży Ochrona zdrowia

Wdrożenie wymogów CS3D w podmiocie działającym w sektorze ochrony zdrowia wymaga systematycznego podejścia. Poniżej przedstawiamy rekomendowaną kolejność działań:

1. Powołanie zespołu ds. należytej staranności — wyznaczenie osób odpowiedzialnych za koordynację procesu wdrożenia, obejmującego przedstawicieli zarządu, działu zamówień, działu prawnego, zarządzania jakością oraz działu technicznego. W dużych szpitalach warto włączyć również pełnomocnika ds. praw pacjenta.
2. Mapowanie łańcucha wartości — sporządzenie szczegółowej mapy wszystkich dostawców i podwykonawców, obejmującej dostawców leków i substancji czynnych, producentów wyrobów medycznych, dostawców sprzętu diagnostycznego, firmy cateringowe, pralnie, firmy utylizujące odpady medyczne, dostawców energii oraz firmy IT obsługujące systemy szpitalne. Kluczowe jest dotarcie do dostawców poza pierwszym poziomem.
3. Analiza ryzyka — przeprowadzenie oceny ryzyka dla praw człowieka i środowiska w odniesieniu do każdego zidentyfikowanego ogniwa łańcucha wartości. Należy uwzględnić specyfikę branżową, w tym ryzyko pracy przymusowej w produkcji materiałów jednorazowych, zanieczyszczenie wód przez zakłady farmaceutyczne, emisje związane z transportem w łańcuchu chłodniczym oraz warunki pracy personelu sprzątającego i pomocniczego.
4. Opracowanie polityki należytej staranności — przygotowanie dokumentu definiującego podejście organizacji, obowiązki poszczególnych jednostek, procedury identyfikacji i reagowania na ryzyka oraz kryteria oceny dostawców. Polityka powinna być zatwierdzona przez zarząd i zakomunikowana wszystkim pracownikom.
5. Wdrożenie środków zapobiegawczych — wprowadzenie klauzul dotyczących należytej staranności do umów z dostawcami, opracowanie kodeksu postępowania dla partnerów biznesowych, uruchomienie programu audytów dostawców oraz modyfikacja procedur przetargowych o kryteria ESG. W praktyce szpitalnej oznacza to uwzględnienie wymogów zrównoważonego rozwoju w specyfikacjach zamówień na leki, sprzęt i usługi.
6. Uruchomienie mechanizmu skargowego — wdrożenie dostępnego i bezpiecznego kanału zgłaszania naruszeń, zapewniającego anonimowość zgłaszającym. W placówkach medycznych należy zadbać o zgodność mechanizmu z przepisami o ochronie danych osobowych pacjentów (RODO) oraz o dostępność dla osób z niepełnosprawnościami.
7. Szkolenie personelu — przeprowadzenie szkoleń dla kadry zarządzającej, pracowników działu zamówień, pracowników administracyjnych oraz personelu medycznego w zakresie rozpoznawania i reagowania na sygnały wskazujące na naruszenia praw człowieka lub norm środowiskowych w łańcuchu dostaw.
8. Opracowanie planu transformacji klimatycznej — przygotowanie planu redukcji emisji gazów cieplarnianych obejmującego modernizację energetyczną budynków szpitalnych, przejście na odnawialne źródła energii, optymalizację gospodarki odpadami medycznymi, redukcję zużycia materiałów jednorazowych tam, gdzie jest to bezpieczne, oraz ekologizację floty transportowej.
9. Wdrożenie systemu monitorowania i raportowania — ustanowienie regularnego cyklu przeglądów skuteczności podjętych działań, kluczowych wskaźników efektywności (KPI) oraz procedur raportowania rocznego. System powinien obejmować bieżące śledzenie wyników audytów dostawców, wskaźników emisji, statystyk skarg oraz postępów w realizacji planu transformacji.
10. Przegląd i ciągłe doskonalenie — coroczna aktualizacja analizy ryzyka, weryfikacja skuteczności wdrożonych środków oraz dostosowywanie polityki i procedur do zmieniających się warunków rynkowych, regulacyjnych i technologicznych. Należy uwzględniać wnioski z audytów, zgłoszeń skargowych oraz nowe wytyczne organów nadzorczych.

Najczęstsze pytania

Czy CS3D dotyczy publicznych szpitali i przychodni, czy tylko prywatnych podmiotów?

Dyrektywa CS3D dotyczy przede wszystkim dużych przedsiębiorstw spełniających określone progi zatrudnienia i obrotu. Publiczne podmioty lecznicze, o ile prowadzą działalność gospodarczą i spełniają kryteria progowe, również mogą podlegać jej wymogom. Niezależnie od bezpośredniego objęcia regulacją, publiczne szpitale jako istotni nabywcy produktów i usług medycznych odczują pośredni wpływ dyrektywy poprzez wymogi stawiane przez dostawców i partnerów objętych CS3D.

Jakie sankcje grożą za nieprzestrzeganie wymogów CS3D w sektorze medycznym?

Dyrektywa przewiduje kary finansowe sięgające do 5% globalnego obrotu netto przedsiębiorstwa. Ponadto firmy mogą ponosić odpowiedzialność cywilną za szkody wynikające z niedopełnienia obowiązku należytej staranności. W przypadku podmiotów medycznych dodatkowym ryzykiem jest utrata reputacji, co w branży opartej na zaufaniu pacjentów może mieć daleko idące konsekwencje biznesowe.

Od kiedy obowiązują wymogi CS3D i jak wygląda harmonogram wdrażania?

Dyrektywa przewiduje etapowe wdrażanie wymogów. Największe przedsiębiorstwa (powyżej 5000 pracowników i 1500 mln euro obrotu) podlegają wymogom jako pierwsze. W kolejnych latach próg obejmowania regulacją obniża się, docelowo obejmując firmy zatrudniające powyżej 1000 pracowników i osiągające obroty powyżej 450 mln euro. Podmioty z branży ochrony zdrowia powinny już teraz rozpocząć przygotowania, ponieważ wdrożenie kompleksowego systemu należytej staranności w rozbudowanym łańcuchu dostaw medycznych wymaga czasu.

Czy mała firma produkująca wyroby medyczne musi wdrażać CS3D?

Bezpośrednio dyrektywa dotyczy dużych przedsiębiorstw. Jednak mniejsze firmy, które są dostawcami lub podwykonawcami dużych koncernów farmaceutycznych, sieci szpitalnych czy dystrybutorów sprzętu medycznego, będą musiały spełniać wymogi nakładane na nie przez ich odbiorców w ramach realizacji obowiązku należytej staranności. Praktycznie oznacza to konieczność dostarczania informacji o warunkach pracy, wpływie środowiskowym oraz gotowość do poddawania się audytom.

Podsumowanie

Dyrektywa CS3D wprowadza fundamentalną zmianę w podejściu do odpowiedzialności biznesowej w branży ochrony zdrowia. Podmioty medyczne, od szpitali po producentów leków i wyrobów medycznych, muszą kompleksowo przeanalizować swoje łańcuchy wartości i wdrożyć skuteczne mechanizmy zarządzania ryzykiem dla praw człowieka i środowiska. Wczesne rozpoczęcie przygotowań nie tylko pozwoli uniknąć sankcji, ale również wzmocni pozycję konkurencyjną firmy i zaufanie pacjentów, partnerów biznesowych oraz organów regulacyjnych. Czas na działanie jest teraz, zanim wymogi staną się obowiązujące, a presja ze strony kontrahentów i opinii publicznej jeszcze wzrośnie.