TCFD dla Ochrony zdrowia

Czym jest TCFD?

TCFD, czyli Task Force on Climate-related Financial Disclosures, to inicjatywa powołana w 2015 roku przez Radę Stabilności Finansowej (FSB) na zlecenie grupy G20, której celem jest opracowanie standardów ujawniania informacji o ryzykach i szansach związanych ze zmianami klimatu. Ramy TCFD wymagają od organizacji raportowania w czterech obszarach: ładu korporacyjnego, strategii, zarządzania ryzykiem oraz wskaźników i celów klimatycznych. Od momentu opublikowania finalnych rekomendacji w 2017 roku TCFD stało się globalnym punktem odniesienia dla sprawozdawczości klimatycznej, a jego wytyczne zostały włączone do regulacji prawnych w wielu krajach, w tym w Unii Europejskiej w ramach dyrektywy CSRD.

TCFD a branża Ochrona zdrowia

Sektor ochrony zdrowia jest jednym z tych, które mogą pozornie wydawać się mniej narażone na ryzyka klimatyczne niż przemysł ciężki czy energetyka. Jednak rzeczywistość jest zupełnie inna. Szpitale, kliniki, producenci farmaceutyków, dystrybutorzy sprzętu medycznego i laboratoria diagnostyczne stoją przed poważnymi wyzwaniami klimatycznymi, które bezpośrednio przekładają się na ciągłość działania i stabilność finansową.

Przede wszystkim, placówki ochrony zdrowia są infrastrukturą krytyczną, która musi działać nieprzerwanie bez względu na warunki atmosferyczne. Ekstremalne zdarzenia pogodowe, takie jak powodzie, fale upałów czy intensywne burze, mogą zakłócać łańcuchy dostaw leków, sprzętu medycznego i materiałów jednorazowych. Przykładem jest sytuacja szpitali na południu Polski podczas powodzi w 2024 roku, gdy część placówek musiała ewakuować pacjentów i wstrzymać planowe zabiegi z powodu zalania dróg dojazdowych i pomieszczeń technicznych.

Producenci farmaceutyków z kolei narażeni są na ryzyko fizyczne związane z dostępnością wody i stabilnością temperatur w procesach produkcyjnych. Wiele substancji czynnych wymaga ścisłej kontroli warunków przechowywania, co przy rosnącej częstotliwości ekstremalnych upałów staje się coraz większym wyzwaniem logistycznym i kosztowym. Ponadto sektor zdrowia odpowiada za około 4-5 procent globalnych emisji gazów cieplarnianych, co sprawia, że presja regulacyjna na ograniczenie śladu węglowego będzie stale rosła.

Z perspektywy ryzyka przejścia, zaostrzenie przepisów dotyczących emisji oraz rosnące ceny uprawnień do emisji CO2 bezpośrednio zwiększają koszty operacyjne placówek zużywających duże ilości energii elektrycznej i cieplnej, takich jak szpitale z blokami operacyjnymi, oddziałami intensywnej terapii czy laboratoriami pracującymi całą dobę.

Kluczowe wymagania

• Ujawnienie ładu korporacyjnego w zakresie klimatu — organizacje muszą opisać, jak zarząd i kierownictwo sprawują nadzór nad ryzykami i szansami klimatycznymi. W praktyce oznacza to wskazanie, który organ lub komitet odpowiada za kwestie klimatyczne oraz jak często raportowane są te zagadnienia na poziomie zarządu.
• Analiza scenariuszowa — TCFD wymaga przeprowadzenia analizy odporności strategii organizacji na różne scenariusze klimatyczne, w tym scenariusz ograniczenia wzrostu temperatury do 1,5 stopnia Celsjusza i scenariusze z wyższym ociepleniem. Dla szpitala może to oznaczać ocenę, jak wzrost liczby hospitalizacji z powodu chorób ciepłoznacznych wpłynie na zdolności operacyjne placówki.
• Identyfikacja i klasyfikacja ryzyk klimatycznych — organizacje muszą rozróżniać ryzyka fizyczne (bezpośrednie skutki zmian klimatu, takie jak powodzie lub susze) od ryzyk przejścia (związanych z transformacją ku gospodarce niskoemisyjnej, jak zmiany regulacyjne czy zmiany preferencji rynkowych).
• Określenie celów redukcji emisji i wskaźników monitorowania — firmy powinny ujawniać mierzalne wskaźniki klimatyczne, takie jak całkowita emisja gazów cieplarnianych w zakresach Scope 1, 2 i 3, intensywność emisji w przeliczeniu na jednostkę przychodu lub liczbę łóżek szpitalnych, a także cele i harmonogramy ich osiągania.
• Integracja ryzyk klimatycznych z procesem zarządzania ryzykiem — ryzyka klimatyczne nie mogą funkcjonować jako oddzielna kategoria, lecz muszą być włączone do ogólnego rejestru ryzyk organizacji i oceniane według tych samych kryteriów co ryzyka finansowe, operacyjne czy reputacyjne.
• Ujawnienia dotyczące łańcucha dostaw — szczególnie istotne dla producentów farmaceutyków i dystrybutorów sprzętu medycznego, którzy muszą ocenić ekspozycję na ryzyka klimatyczne na poziomie dostawców kluczowych surowców i komponentów.

Kroki wdrożenia w firmie z branży Ochrona zdrowia

1. Powołanie zespołu roboczego i przypisanie odpowiedzialności na poziomie zarządu — wdrożenie TCFD należy rozpocząć od formalnego wyznaczenia osoby lub komitetu odpowiedzialnego za nadzór nad zagadnieniami klimatycznymi. W większych szpitalach lub sieciach klinik może to być dyrektor ds. operacyjnych lub specjalnie powołany komitet ESG. Kluczowe jest, aby raportowanie klimatyczne trafiało regularnie na posiedzenia rady nadzorczej lub zarządu.
2. Przeprowadzenie inwentaryzacji emisji gazów cieplarnianych — zanim organizacja będzie mogła raportować zgodnie z TCFD, musi znać swój ślad węglowy. Należy zmierzyć emisje bezpośrednie z własnych źródeł (Scope 1), emisje pośrednie z zakupionej energii (Scope 2) oraz emisje w łańcuchu wartości (Scope 3), obejmujące między innymi transport pracowników, podróże służbowe, emisje wbudowane w zakupiony sprzęt medyczny i leki oraz unieszkodliwianie odpadów medycznych.
3. Identyfikacja i ocena ryzyk oraz szans klimatycznych — przeprowadź szczegółową analizę, które aspekty działalności są narażone na ryzyka klimatyczne. Dla placówki medycznej może to obejmować ocenę ryzyka przerw w dostawie prądu podczas ekstremalnych zjawisk pogodowych, ryzyka zakłóceń łańcucha dostaw leków lub wzrostu zapotrzebowania na usługi zdrowotne w wyniku epidemii chorób wektorowych, takich jak borelioza czy gorączka denga, których zasięg rozszerza się z powodu ocieplenia klimatu.
4. Przeprowadzenie analizy scenariuszowej — we współpracy z ekspertami ds. klimatu lub korzystając z dostępnych narzędzi i raportów IPCC, opracuj co najmniej dwa scenariusze klimatyczne i przeanalizuj, jak wpłynęłyby na działalność organizacji. Scenariusz zakładający silne działania klimatyczne może oznaczać wyższe koszty energii w krótkim terminie i mniejsze ryzyko fizyczne w długim, podczas gdy scenariusz braku działań wiąże się z rosnącymi kosztami operacyjnymi z tytułu ekstremalnych zdarzeń pogodowych.
5. Wyznaczenie celów redukcji emisji i opracowanie planu działania — na podstawie zinwentaryzowanych emisji wyznacz cele krótko- i długoterminowe. Wiele podmiotów z sektora ochrony zdrowia dołącza do inicjatywy Science Based Targets (SBTi), która weryfikuje zgodność celów redukcji z ścieżką 1,5 stopnia Celsjusza. Plan działania powinien obejmować konkretne inicjatywy, takie jak przejście na energię odnawialną, modernizację systemów HVAC, optymalizację tras dowozu pacjentów czy redukcję odpadów medycznych.
6. Integracja z systemem zarządzania ryzykiem — ryzyka klimatyczne należy wpisać do rejestru ryzyk organizacji i połączyć z procesem planowania strategicznego oraz budżetowania. Oznacza to, że przy każdej decyzji inwestycyjnej dotyczącej np. budowy nowego pawilonu szpitalnego lub zakupu nowego sprzętu diagnostycznego powinna być brana pod uwagę ekspozycja na ryzyka klimatyczne.
7. Opracowanie i publikacja raportu TCFD — na podstawie zebranych danych przygotuj raport zgodny z zaleceniami TCFD. Może on stanowić samodzielny dokument lub część szerszego raportu ESG albo raportu niefinansowego wymaganego przez dyrektywę CSRD. Zadbaj o weryfikację danych przez niezależnego audytora, co znacznie podnosi wiarygodność ujawnień w oczach inwestorów i regulatorów.

Najczęstsze pytania

Czy TCFD dotyczy tylko dużych korporacji farmaceutycznych, czy również mniejszych placówek medycznych?
Rekomendacje TCFD były początkowo skierowane przede wszystkim do dużych podmiotów notowanych na giełdzie oraz instytucji finansowych. Jednak wraz z wdrożeniem dyrektywy CSRD w Unii Europejskiej, obowiązki raportowania klimatycznego stopniowo obejmują coraz szersze grono podmiotów, w tym duże prywatne szpitale i sieci klinik zatrudniające ponad 250 pracowników lub przekraczające określone progi obrotów. Mniejsze organizacje, choć formalnie zwolnione z obowiązku raportowania na tym etapie, często są proszone o udostępnienie danych klimatycznych przez swoich partnerów handlowych lub kontrahentów publicznych.

Jak branża ochrony zdrowia powinna podejść do analizy scenariuszowej, jeśli nie posiada specjalistycznej wiedzy klimatycznej?
Analiza scenariuszowa może brzmieć groźnie, jednak istnieje wiele dostępnych zasobów, które ułatwiają ten proces. Organizacja może skorzystać z gotowych scenariuszy opracowanych przez Międzynarodową Agencję Energetyczną (IEA) lub z narzędzi oferowanych przez inicjatywy branżowe, takie jak Healthcare Without Harm. Wiele organizacji decyduje się na współpracę z wyspecjalizowanymi firmami doradczymi lub korzysta ze wsparcia towarzystw ubezpieczeniowych, które posiadają zaawansowane modele ryzyka klimatycznego.

Jakie są najczęstsze błędy podczas wdrożenia TCFD w sektorze ochrony zdrowia?
Do najczęstszych błędów należy ograniczenie analizy wyłącznie do emisji bezpośrednich i pominięcie emisji Scope 3, które w branży farmaceutycznej mogą stanowić nawet 70-80 procent całkowitego śladu węglowego i obejmują emisje z produkcji surowców, transportu czy użytkowania produktów przez pacjentów. Innym powszechnym błędem jest traktowanie raportowania TCFD jako jednorazowego projektu, a nie ciągłego procesu integrowanego z zarządzaniem strategicznym. Należy również unikać publikowania danych bez weryfikacji przez niezależną stronę trzecią, co podważa wiarygodność raportu.

Jakie korzyści biznesowe przynosi wdrożenie TCFD w podmiotach medycznych?
Wdrożenie TCFD wykracza daleko poza samo spełnienie wymogów regulacyjnych. Placówki i firmy, które rzetelnie identyfikują ryzyka klimatyczne, są lepiej przygotowane na zakłócenia operacyjne i mogą budować bardziej odporne łańcuchy dostaw. Raportowanie zgodne z TCFD poprawia pozycję organizacji w procesach przetargów publicznych, które coraz częściej uwzględniają kryteria ESG. Dla prywatnych podmiotów medycznych poszukujących finansowania zewnętrznego, transparentność klimatyczna staje się warunkiem dostępu do preferencyjnych kredytów zielonych i funduszy ESG.

Podsumowanie

Regulacja TCFD wyznacza nowy standard transparentności klimatycznej, który staje się nieodłącznym elementem odpowiedzialnego zarządzania podmiotami z sektora ochrony zdrowia niezależnie od ich wielkości i formy prawnej. Wdrożenie rekomendacji TCFD to nie tylko obowiązek regulacyjny, lecz przede wszystkim strategiczna inwestycja w odporność organizacji, wiarygodność wobec partnerów i pacjentów oraz długoterminową stabilność finansową. Zacznij od inwentaryzacji emisji i oceny ryzyk klimatycznych już dziś, aby Twoja organizacja była gotowa na wymagania jutra.