SASB dla Rolnictwa i leśnictwa

Czym jest SASB?

SASB, czyli Sustainability Accounting Standards Board, to organizacja opracowująca standardy raportowania zrównoważonego rozwoju dostosowane do specyfiki poszczególnych branż. Standardy SASB określają, jakie informacje finansowe i niefinansowe związane z ESG (środowiskiem, społeczeństwem i ładem korporacyjnym) są istotne dla inwestorów w danym sektorze gospodarki. Od 2022 roku SASB działa w ramach International Sustainability Standards Board (ISSB), co nadało tym standardom jeszcze większe znaczenie na rynkach kapitałowych na całym świecie.

SASB a branża Rolnictwo i leśnictwo

Sektor rolniczy i leśny należy do tych obszarów gospodarki, które w największym stopniu wchodzą w interakcję ze środowiskiem naturalnym. Użytkowanie gruntów, gospodarka wodna, stosowanie środków ochrony roślin oraz emisje gazów cieplarnianych z hodowli zwierząt i upraw to zagadnienia, które bezpośrednio wpływają na wartość i ryzyko działalności przedsiębiorstw w tym sektorze. Właśnie dlatego SASB opracował dedykowane standardy dla rolnictwa i leśnictwa, obejmujące takie podbranże jak uprawa zbóż i roślin strączkowych, hodowla zwierząt, plantacje drewna oraz produkty z drewna.

Przykładowo, firma prowadząca wielkoobszarowe uprawy rzepaku musi ujawniać informacje o stosowaniu pestycydów i ich wpływie na ekosystemy wodne. Przedsiębiorstwo leśne z kolei powinno raportować, jaki odsetek swoich zasobów leśnych certyfikowało według uznanych standardów, takich jak FSC lub PEFC. Hodowcy bydła są zobowiązani do raportowania emisji metanu oraz sposobu zarządzania odpadami zwierzęcymi. Tego rodzaju dane pozwalają inwestorom i kontrahentom ocenić, czy dana firma zarządza ryzykami środowiskowymi w sposób systemowy i długoterminowy.

Coraz więcej instytucji finansowych, funduszy inwestycyjnych i dużych odbiorców produktów rolnych wymaga od swoich dostawców ujawnień zgodnych ze standardami SASB. Dotyczy to w szczególności firm eksportujących produkty do krajów Unii Europejskiej, Stanów Zjednoczonych czy Wielkiej Brytanii, gdzie presja regulacyjna i rynkowa na transparentność ESG jest największa.

Kluczowe wymagania

Standardy SASB dla sektora rolnictwa i leśnictwa koncentrują się na kilku obszarach tematycznych, które mają największe znaczenie dla inwestorów i interesariuszy. Poniżej przedstawiamy najważniejsze kategorie wymagań:

• Gospodarka wodna: Pomiar i ujawnianie ilości wody pobieranej do nawadniania upraw, ze wskazaniem, jaki odsetek pochodzi z obszarów dotkniętych stresem wodnym. Firmy powinny raportować efektywność systemów nawadniania oraz wdrożone programy redukcji zużycia wody.
• Zarządzanie emisjami gazów cieplarnianych: Ujawnianie emisji bezpośrednich (Scope 1) wynikających z użytkowania maszyn rolniczych, hodowli zwierząt oraz stosowania nawozów azotowych. Firmy powinny prezentować zarówno wartości bezwzględne emisji, jak i trendy redukcji w czasie.
• Stosowanie substancji chemicznych: Raportowanie ilości i rodzajów stosowanych pestycydów, herbicydów i fungicydów, ze szczególnym uwzględnieniem substancji czynnych wpisanych na listy substancji niebezpiecznych. Wymóg obejmuje również ujawnianie certyfikatów i programów zrównoważonego stosowania chemii rolnej.
• Certyfikacja i zrównoważona gospodarka leśna: Dla podmiotów działających w leśnictwie kluczowe jest ujawnianie odsetka zasobów leśnych posiadających certyfikaty niezależnych organizacji, takich jak FSC lub PEFC, a także planów zalesień i odtworzeń obszarów po wyrąbie.
• Dobrostan zwierząt: Przedsiębiorstwa hodowlane powinny raportować wskaźniki dobrostanu zwierząt, w tym warunki utrzymania, dostęp do przestrzeni, stosowanie antybiotyków i hormonów wzrostu oraz śmiertelność w stadach.
• Bezpieczeństwo żywności i jakość produktów: Ujawnianie wyników audytów bezpieczeństwa żywności, liczby incydentów i wycofań produktów z rynku oraz wdrożonych systemów zarządzania jakością, takich jak ISO 22000 lub HACCP.
• Prawa pracownicze i praca sezonowa: Raportowanie warunków zatrudnienia pracowników sezonowych, w tym kwestii wynagrodzeń, zakwaterowania, dostępu do szkoleń BHP oraz respektowania prawa do zrzeszania się.
• Zarządzanie ryzykiem klimatycznym: Identyfikacja i ocena ryzyk fizycznych związanych z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi, suszami i powodziami, które mogą wpłynąć na wyniki produkcyjne i finansowe przedsiębiorstwa.

Kroki wdrożenia w firmie z branży Rolnictwo i leśnictwo

Wdrożenie standardów SASB wymaga systematycznego podejścia i zaangażowania różnych działów firmy. Poniżej przedstawiamy praktyczny harmonogram działań, który pomoże przedsiębiorstwu rolniczemu lub leśnemu skutecznie przygotować się do raportowania zgodnego z SASB.

1. Analiza istotności i mapowanie tematów: Na początku warto przeprowadzić wewnętrzną analizę, które tematy SASB są najważniejsze dla konkretnego modelu biznesowego. Firma zajmująca się produkcją mleka będzie skupiać się na emisjach metanu i dobrostanie krów, podczas gdy plantacja leśna skoncentruje się na certyfikacji i bioróżnorodności. Wynikiem tej analizy powinno być zestawienie priorytetowych wskaźników do raportowania.
2. Identyfikacja i weryfikacja źródeł danych: Kolejnym krokiem jest przegląd istniejących systemów informatycznych, rejestrów i dokumentacji pod kątem dostępności danych potrzebnych do obliczenia wskaźników SASB. Należy sprawdzić, czy dane dotyczące zużycia wody, stosowanych środków ochrony roślin, ilości zakupionych nawozów czy emisji z parku maszynowego są zbierane systematycznie i w wystarczającej szczegółowości.
3. Wyznaczenie odpowiedzialności i budowa zespołu: Efektywne wdrożenie standardów SASB wymaga przypisania konkretnych odpowiedzialności. W typowym przedsiębiorstwie rolniczym zaangażowani będą: główny agronom lub leśnik (dane produkcyjne i środowiskowe), dział HR (dane pracownicze), dział finansowy (koszty certyfikacji, nakłady na ochronę środowiska) oraz zarząd odpowiedzialny za strategię ESG.
4. Uzupełnienie luk w zbieraniu danych: Po zidentyfikowaniu braków w dostępnych danych należy wdrożyć systemy ich zbierania. Może to oznaczać instalację liczników wody na systemach nawadniania, wdrożenie aplikacji do ewidencji zużycia środków ochrony roślin, zakup oprogramowania do obliczania śladu węglowego floty maszyn lub regularne ważenie i dokumentowanie odpadów produkcyjnych.
5. Obliczenie wskaźników i przegląd wewnętrzny: Gdy dane są już dostępne, należy przeprowadzić obliczenia zgodnie z metodologią SASB i przygotować wstępny raport. Raport powinien przejść przez wewnętrzny przegląd z udziałem ekspertów technicznych, którzy zweryfikują prawidłowość wyliczeń, oraz prawników, którzy ocenią poprawność ujawnień.
6. Weryfikacja zewnętrzna: Choć SASB nie wymaga obligatoryjnie zewnętrznej weryfikacji danych, coraz więcej inwestorów i banków oczekuje potwierdzenia wiarygodności raportowanych wskaźników przez niezależny podmiot. Warto rozważyć zlecenie weryfikacji ograniczonej lub pełnej jednej z renomowanych firm audytorskich lub wyspecjalizowanych jednostek certyfikujących.
7. Publikacja i komunikacja z interesariuszami: Finalny raport SASB powinien być opublikowany jako część raportu zrównoważonego rozwoju lub jako samodzielny dokument dostępny na stronie internetowej firmy. Należy zadbać o aktywną komunikację z kluczowymi interesariuszami, w tym inwestorami, bankami finansującymi działalność oraz głównymi odbiorcami produktów.
8. Doskonalenie i aktualizacja co roku: Standardy SASB są aktualizowane, a wymagania rynkowe rosną. Wdrożenie raportowania SASB to nie jednorazowe zadanie, lecz ciągły proces doskonalenia. Warto wyznaczyć osobę odpowiedzialną za śledzenie zmian w standardach i dostosowywanie wewnętrznych procesów zbierania danych do nowych wymogów.

Najczęstsze pytania

Czy standardy SASB są obowiązkowe dla polskich firm rolniczych?
Na dzień dzisiejszy standardy SASB nie są bezpośrednio wymagane przez polskie prawo. Jednak firmy objęte unijną dyrektywą CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) mogą być zobowiązane do raportowania zgodnego z europejskimi standardami ESRS, które w wielu punktach pokrywają się z wymaganiami SASB. Ponadto polskie firmy eksportujące produkty rolne lub leśne do partnerów wymagających ujawnień ESG de facto muszą spełniać wymagania SASB, aby utrzymać dostęp do tych rynków i źródeł finansowania.

Jakie branże objęte są dedykowanymi standardami SASB dla sektora rolno-leśnego?
SASB opracował osobne standardy dla kilku podbranż w ramach sektora rolniczo-leśnego: uprawy zbóż i roślin strączkowych, hodowla zwierząt i drób, produkty mleczarskie, plantacje leśne i drewno, przetwórstwo drewna i pulpy celulozowej. Każda z tych kategorii ma własny zestaw wskaźników, uwzględniający specyfikę ryzyk i możliwości danego segmentu rynku.

Ile czasu zajmuje pierwsze wdrożenie raportowania SASB?
Czas wdrożenia zależy od dojrzałości istniejących systemów zarządzania i zbierania danych. W firmach, które mają już wdrożone systemy zarządzania środowiskowego (np. ISO 14001) lub certyfikaty jakości, pierwszy pełny raport SASB można przygotować w ciągu sześciu do dwunastu miesięcy. W przedsiębiorstwach startujących od zera, gdzie konieczne jest zbudowanie całej infrastruktury danych, realny termin to osiemnaście do dwudziestu czterech miesięcy.

Czy małe i średnie gospodarstwa rolne również powinny wdrażać SASB?
Standardy SASB były pierwotnie projektowane z myślą o spółkach notowanych na giełdzie, jednak korzyści z wdrożenia są dostępne również dla mniejszych podmiotów. Coraz częściej duże spółdzielnie rolnicze, przetwórcy żywności i sieci handlowe wymagają od swoich dostawców danych ESG zbieżnych ze standardami SASB. Dla mniejszych firm warto zacząć od wybranych, priorytetowych wskaźników, a nie od razu wdrażać pełen zakres raportowania.

Podsumowanie

Standardy SASB stanowią praktyczne narzędzie dla przedsiębiorstw z branży rolnictwa i leśnictwa, które chcą transparentnie komunikować swoje wyniki środowiskowe, społeczne i zarządcze inwestorom, bankom i kontrahentom. Wdrożenie SASB to nie tylko obowiązek rosnący wraz z presją regulacyjną, lecz przede wszystkim szansa na lepsze zarządzanie ryzykami operacyjnymi, poprawę reputacji i utrzymanie dostępu do rynków kapitałowych oraz rynków zbytu, które stawiają coraz wyższe wymagania w zakresie zrównoważonego rozwoju. Zacznij od analizy istotności i zidentyfikowania danych, które już dziś posiadasz — to pierwszy i najważniejszy krok na drodze do wiarygodnego raportowania ESG zgodnego z SASB.