PPWR dla Handlu

Czym jest PPWR?

PPWR, czyli rozporządzenie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (Packaging and Packaging Waste Regulation), to nowe unijne prawo, które zastępuje dyrektywę 94/62/WE i wprowadza znacznie bardziej rygorystyczne wymagania dotyczące projektowania, stosowania i zagospodarowania opakowań. Rozporządzenie zostało zaproponowane przez Komisję Europejską w listopadzie 2022 roku i jest jednym z kluczowych elementów Europejskiego Zielonego Ładu oraz planu działania dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym. W przeciwieństwie do dyrektywy, PPWR jako rozporządzenie będzie obowiązywało bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich UE bez konieczności transpozycji do prawa krajowego, co oznacza jednolite zasady dla całego rynku europejskiego.

PPWR a branża Handel

Branża handlowa jest jednym z głównych podmiotów, których PPWR dotyczy w sposób bezpośredni i wieloaspektowy. Sklepy, sieci supermarketów, platformy e-commerce oraz dystrybutorzy hurtowi wykorzystują ogromne ilości opakowań zarówno do transportu towarów, jak i do prezentacji produktów na półkach. Regulacja nakłada obowiązki nie tylko na producentów opakowań, ale również na podmioty wprowadzające produkty w opakowaniach do obrotu, co w praktyce oznacza, że każda firma handlowa jest bezpośrednio objęta jej zakresem.

Konkretne przykłady wpływu PPWR na handel są bardzo wyraźne. Supermarkety muszą ograniczyć stosowanie jednorazowych opakowań plastikowych przy warzywach i owocach luzem, a drogerie i sklepy kosmetyczne będą zobowiązane do wprowadzenia systemów uzupełniania produktów ze stacji refill. Sklepy internetowe, takie jak platformy sprzedaży odzieży czy elektroniki, będą musiały dostosować opakowania wysyłkowe do minimalnych rozmiarów produktu, eliminując nadmierne wypełniacze i zbędne warstwy. Sklepy budowlane i DIY, sprzedające produkty chemii budowlanej, będą z kolei musiały dostosować etykiety i opakowania do nowych wymagań dotyczących recyklowalności. W przypadku sklepów gastronomicznych i take-away, regulacja bezpośrednio ogranicza stosowanie jednorazowych pojemników na żywność i nakłada obowiązek oferowania klientom możliwości użycia własnych pojemników wielokrotnego użytku.

Kluczowe wymagania

• Obowiązkowy udział materiałów z recyklingu: Do 2030 roku opakowania plastikowe muszą zawierać określony procent surowców z recyklingu. Dla opakowań kontaktowych z żywnością wynosi on 10%, dla butelek z tworzyw sztucznych 30%, a dla pozostałych opakowań plastikowych 35%. Do 2040 roku wskaźniki te znacząco wzrosną.
• Zakaz stosowania wybranych opakowań jednorazowych: Od 2030 roku zakazane będą m.in. jednorazowe opakowania na owoce i warzywa poniżej 1,5 kg, miniaturowe opakowania hotelowe na kosmetyki oraz jednorazowe opakowania i kubki na żywność i napoje spożywane na terenie lokalu gastronomicznego.
• Obowiązek recyklowalności: Do 2030 roku wszystkie opakowania wprowadzane na rynek muszą być technicznie recyklowalnych, a do 2035 roku recyklowalność ma być osiągnięta w warunkach przemysłowych na dużą skalę.
• Systemy ponownego użycia (reuse): Sprzedawcy detaliczni prowadzący lokale stacjonarne powyżej określonej powierzchni (400 m²) będą zobowiązani do wyodrębnienia strefy z produktami oferowanymi w opakowaniach wielokrotnego użycia lub w systemach uzupełniania.
• Minimalizacja opakowań: Opakowania muszą być zaprojektowane tak, aby ich objętość i masa były ograniczone do niezbędnego minimum. W handlu elektronicznym oznacza to koniec z nadmiernie dużymi pudełkami i nadmiernym wypełniaczem.
• Rozszerzona odpowiedzialność producenta (EPR): Firmy wprowadzające produkty w opakowaniach na rynek będą zobowiązane do rejestracji i finansowania zbiórki oraz recyklingu odpadów opakowaniowych, proporcjonalnie do wolumenu wprowadzonych opakowań.
• Wymogi dotyczące etykietowania: Opakowania muszą być opatrzone specjalnym oznakowaniem informującym o materiale, z którego są wykonane, oraz sposobie segregacji odpadów, co ma ułatwiać konsumentom prawidłowe postępowanie z odpadami.
• Cele dotyczące ograniczenia odpadów opakowaniowych: Do 2030 roku każde państwo członkowskie będzie musiało ograniczyć generowanie odpadów opakowaniowych o 5% w stosunku do 2018 roku, a do 2035 roku o 10%, co bezpośrednio przekłada się na obowiązki operatorów handlowych.

Kroki wdrożenia w firmie z branży Handel

1. Przeprowadź audyt opakowań: Zinwentaryzuj wszystkie opakowania wykorzystywane w swojej firmie, w tym opakowania własne marek, opakowania transportowe i wysyłkowe. Sporządź szczegółową listę materiałów, z których są wykonane, ich masy, wolumenu i dostawców. W przypadku sieci sklepów uwzględnij zarówno opakowania używane w sklepach stacjonarnych, jak i w kanałach online.
2. Oceń zgodność z wymaganiami PPWR: Na podstawie audytu określ, które z Twoich opakowań spełniają już wymagania regulacji, a które wymagają zmiany. Skonsultuj się z doradcą prawnym lub firmą specjalizującą się w compliance środowiskowym, aby poprawnie zinterpretować przepisy w kontekście Twojej konkretnej działalności handlowej.
3. Zaplanuj transformację asortymentu opakowań: Opracuj harmonogram zastępowania niezgodnych opakowań alternatywami spełniającymi wymagania PPWR. Priorytetyzuj te zmiany, które dotyczą opakowań objętych najwcześniejszymi terminami wdrożenia. Dla sklepów oferujących produkty własnej marki oznacza to bliską współpracę z dostawcami i technologami opakowań.
4. Nawiąż współpracę z dostawcami i producentami: Przekaż swoim dostawcom wymagania wynikające z PPWR i ustal wspólny plan działania. W przypadku produktów markowych dostawca odpowiada za dostosowanie opakowania, jednak jako sprzedawca masz prawo i obowiązek wywierać presję na łańcuch dostaw w kierunku zgodności z regulacją.
5. Wdróż systemy wielokrotnego użycia tam, gdzie to wymagane: Jeśli prowadzisz sklep lub lokal gastronomiczny powyżej progowych powierzchni, zaprojektuj i wdróż stanowisko do sprzedaży produktów luzem lub refill. Przeszkól personel w zakresie obsługi takich systemów i poinformuj klientów o nowej ofercie przez odpowiednie oznakowanie w sklepie.
6. Dostosuj logistykę i opakowania wysyłkowe: Dla sklepów e-commerce kluczowe jest wdrożenie zasady right-sizing, czyli dopasowywania rozmiaru opakowania do wielkości zamówienia. Zainwestuj w systemy automatycznego doboru opakowań lub przeszkól magazynierów w zakresie właściwego pakowania. Wyeliminuj opakowania powietrzne i jednorazowe wypełniacze plastikowe na rzecz materiałów papierowych lub biodegradowalnych.
7. Zarejestruj się w systemie rozszerzonej odpowiedzialności producenta: Upewnij się, że Twoja firma jest prawidłowo zarejestrowana w krajowym systemie EPR i raportuje dane o wolumenach opakowań wprowadzanych na rynek. Powiąż opłaty wynikające z EPR z budżetem firmy i uwzględnij je w kalkulacji kosztów produktów.
8. Zaktualizuj procedury zakupowe: Włącz wymagania PPWR do specyfikacji zakupowych dla wszystkich kategorii opakowań. Opracuj wewnętrzną politykę zakupu opakowań, która wymaga od dostawców dokumentowania recyklowalności materiałów i udziału surowców z recyklingu. Rozważ wprowadzenie klauzul kontraktowych zobowiązujących dostawców do aktualizacji opakowań w terminach wynikających z regulacji.
9. Monitoruj zmiany legislacyjne i terminy: PPWR jest aktem dynamicznie ewoluującym, z wieloma aktami delegowanymi i wykonawczymi planowanymi w kolejnych latach. Wyznacz w swojej firmie osobę lub zespół odpowiedzialny za śledzenie zmian regulacyjnych i terminów wdrożenia, tak aby nie przegapić żadnego obowiązku.

Najczęstsze pytania

Kiedy PPWR wejdzie w życie i jakie są kluczowe terminy dla handlu?

Rozporządzenie PPWR zostało przyjęte przez Parlament Europejski w 2024 roku i wejdzie w życie 18 miesięcy po oficjalnej publikacji w Dzienniku Urzędowym UE. Zakazy stosowania wybranych opakowań jednorazowych, takie jak opakowania na warzywa i owoce poniżej 1,5 kg czy jednorazowe pojemniki na żywność w restauracjach, zaczną obowiązywać od 2030 roku. Wymagania dotyczące udziału materiałów z recyklingu w opakowaniach plastikowych wchodzą stopniowo w życie od 2030 do 2040 roku. Warto jednak zacząć przygotowania jak najwcześniej, ponieważ transformacja łańcucha dostaw i zmiana asortymentu opakowań wymagają czasu.

Czy małe sklepy i mikroprzedsiębiorstwa w handlu są objęte wymaganiami PPWR?

Tak, PPWR co do zasady dotyczy wszystkich podmiotów wprowadzających opakowania na rynek, niezależnie od wielkości firmy. Część przepisów, takich jak obowiązek wyznaczenia strefy refill, jest jednak uzależniona od minimalnej powierzchni lokalu (400 m²), co oznacza, że małe sklepy osiedlowe mogą być zwolnione z tego konkretnego wymogu. Natomiast wymagania dotyczące recyklowalności opakowań, zakazy stosowania wybranych opakowań jednorazowych czy obowiązki EPR dotyczą wszystkich podmiotów handlowych, niezależnie od skali działalności. Mikroprzedsiębiorstwa mogą korzystać z uproszczonych procedur rejestracji w systemach EPR.

Jakie kary grożą za nieprzestrzeganie wymagań PPWR?

PPWR zobowiązuje państwa członkowskie do wprowadzenia skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji za naruszenie przepisów, jednak konkretna wysokość kar leży w gestii ustawodawstw krajowych. W Polsce przepisy wykonawcze do PPWR będą musiały określić sankcje administracyjne i finansowe. Na podstawie dotychczasowych regulacji środowiskowych można spodziewać się kar pieniężnych uzależnionych od skali naruszenia i wielkości przedsiębiorstwa. Niezależnie od kar finansowych, nieprzestrzeganie regulacji może skutkować odmową wpisu do rejestru producentów, co w praktyce uniemożliwia legalną sprzedaż produktów w opakowaniach na rynku UE.

Jak PPWR wpłynie na koszty prowadzenia sklepu i ceny dla konsumentów?

Wdrożenie PPWR będzie wiązało się z jednorazowymi nakładami inwestycyjnymi oraz zmianą kosztów operacyjnych, jednak skala tych zmian jest bardzo różna w zależności od specyfiki działalności. Dla sklepów e-commerce koszt przejścia na opakowania right-sized może być częściowo skompensowany przez niższe koszty materiałów i transportu. Dla handlu stacjonarnego inwestycja w system refill generuje koszty początkowe, ale może przełożyć się na wzrost lojalności klientów i przewagę konkurencyjną. W perspektywie długoterminowej firmy, które wcześniej wdrożą wymagania PPWR, unikną ryzyka sankcji i będą lepiej przygotowane na kolejne zaostrzenia prawa środowiskowego. Eksperci branżowi szacują, że dla większości firm handlowych koszty dostosowania do PPWR będą stanowiły kilka procent budżetu opakowaniowego rocznie.

Podsumowanie

PPWR to fundamentalna zmiana zasad funkcjonowania rynku opakowań w całej Unii Europejskiej, a branża handlowa stoi przed koniecznością przeprowadzenia głębokiej transformacji swoich procesów zakupowych, logistycznych i sprzedażowych. Firmy, które zaczną przygotowania do wdrożenia regulacji już teraz, zyskają przewagę konkurencyjną, zbudują pozytywny wizerunek wśród coraz bardziej świadomych ekologicznie konsumentów i unikną ryzyka kosztownych sankcji w przyszłości. Skontaktuj się z doradcą ds. zrównoważonego rozwoju lub skorzystaj z narzędzi dostępnych w ramach platform do zarządzania śladem środowiskowym, aby sprawnie przeprowadzić audyt opakowań i wdrożyć wymagania PPWR krok po kroku.