Emisje CO₂ w logistyce – skala problemu, globalne przykłady i realny potencjał dekarbonizacji

Dekarbonizacja logistyki może odbywać się na wielu poziomach – od inwestycji w nowe technologie po usprawnienia organizacyjne w istniejących łańcuchach dostaw. Co istotne, część najbardziej efektywnych działań nie wymaga kosztownych inwestycji infrastrukturalnych, lecz lepszego planowania i wykorzystania danych.

Jednym z najszybszych i najbardziej opłacalnych sposobów ograniczenia emisji jest optymalizacja tras oraz wykorzystania ładunków. Lepsze planowanie przebiegu tras, unikanie pustych przebiegów oraz maksymalizacja wypełnienia pojazdów bezpośrednio przekładają się na mniejsze zużycie paliwa, a tym samym na redukcję emisji CO₂. W praktyce oznacza to, że ta sama ilość towaru może zostać przewieziona przy mniejszej liczbie przejazdów.

Z tym działaniem bezpośrednio wiąże się konsolidowanie ładunków oraz stosowanie formuły LTL (Less Than Truckload) zamiast wielu częściowych transportów. Łączenie przesyłek różnych klientów w jednym pojeździe znacząco zmniejsza liczbę kursów, poprawia efektywność floty i obniża jednostkowy ślad węglowy przypadający na jedną przesyłkę. Dla wielu firm oznacza to jednocześnie redukcję kosztów operacyjnych i poprawę wskaźników ESG.

Jedną z najbardziej spektakularnych metod redukcji emisji pozostaje także zmiana modalna, czyli przenoszenie transportu z najbardziej emisyjnych środków – takich jak lotnictwo czy transport drogowy – na kolej lub żeglugę. Przykłady z praktyki pokazują, że zmiana trasy transportu między Monachium a Singapurem przez port w Koper zamiast Rotterdamu pozwoliła obniżyć emisje aż o 26%. W dłuższej perspektywie zastąpienie transportu drogowego i lotniczego kolejowym lub morskim może ograniczyć emisje nawet o 90%.

Rosnącą rolę odgrywa również cyfryzacja logistyki. Zaawansowane systemy TMS, rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji oraz analityce predykcyjnej umożliwiają monitorowanie wykorzystania floty, wybór najmniej emisyjnych tras, symulowanie wariantów transportu oraz precyzyjne liczenie emisji zgodnie ze standardami GLEC Framework, ISO 14083 czy GHG Protocol.

Jakie nowe źródła napędu mogą zrewolucjonizować transport?

Dekarbonizacja transportu wymaga również odejścia od paliw kopalnych. W logistyce rozwijane są równolegle trzy główne ścieżki:

Biopaliwa

Ich przewaga polega na tym, że mogą być stosowane w istniejących flotach i infrastrukturze. Powstają między innymi z biomasy, olejów odpadowych lub surowców organicznych. W cyklu życia mogą być neutralne węglowo, ponieważ ilość CO₂ uwalnianego podczas spalania odpowiada ilości pobranej w procesie wzrostu surowców. Ich ograniczeniem jest jednak dostępność wynikająca z rynku surowców.

Paliwa syntetyczne (e-fuels)

Produkuje się je z wody, CO₂ i energii elektrycznej. Jeśli energia ta pochodzi z OZE, paliwa syntetyczne mogą być neutralne klimatycznie. W przyszłości mogą odegrać kluczową rolę w sektorach trudnych do elektryfikacji, jak lotnictwo, żegluga i ciężki transport drogowy.

Pojazdy elektryczne i wodór

Jednym z kluczowych filarów dekarbonizacji logistyki jest elektryfikacja floty ciężarówek, szczególnie w transporcie miejskim, regionalnym i na tzw. „ostatniej mili”. Elektryczne pojazdy ciężarowe pozwalają niemal całkowicie wyeliminować emisje spalinowe, hałas oraz lokalne zanieczyszczenia powietrza. W miarę dekarbonizacji miksu energetycznego ich ślad węglowy w całym cyklu życia będzie systematycznie spadał.

Równolegle rozwijane są technologie wodorowe, które mogą odegrać kluczową rolę w transporcie dalekobieżnym i ciężkim. W Polsce planuje się uruchomienie 25 ogólnodostępnych stacji wodorowych do 2026 roku, co ma stworzyć podstawy pod rozwój tego segmentu rynku.

Co wiemy o technologiach wychwytywania CO₂?

Choć logistyka może znacząco ograniczyć emisje poprzez optymalizację i nowe napędy, nie wszystkie procesy da się całkowicie zdekarbonizować. Dlatego coraz większe znaczenie zyskują technologie wychwytywania i składowania CO₂ (CCS) oraz jego ponownego wykorzystania (CCU).

Rozwiązania te są kluczowe zwłaszcza dla trudnych do zdekarbonizowania procesów przemysłowych, takich jak produkcja stali, cementu czy paliw syntetycznych. W dłuższej perspektywie mogą również wspierać sektor logistyczny – na przykład poprzez wychwytywanie CO₂ wykorzystywanego następnie do produkcji e-paliw.